O czym chcesz poczytać?
  • Słowa kluczowe

  • Tematyka

  • Rodzaj

  • Artysta

Villa Rotonda



Lubisz nas czytać? Wesprzyj nas na PATRONITE »

Znajdująca się na wzniesieniu pod miastem Vicenza willa renesansowa, zwana La Rotonda, była i jest ikoną architektury stworzoną przez Andrea Palladia. Stanowiła ona także źródło inspiracji dla późniejszych willi projektowanych przez tego architekta oraz innych obiektów o charakterze willowym i pałacowym, wznoszonych w następnych stuleciach.

Andrea Palladio Villa Rotonda, fot. www.lindmanphotography.com

Andrea Palladio Villa Rotonda, fot.: lindmanphotography.com

Fundatorem budynku był Paolo Almerico – kanonik z Vicenzy, człowiek wszechstronnie wykształcony, poeta oraz bibliofil. Ufundował sobie rezydencję poza murami miasta, po tym jak zakończył działalność na dworze papieskim w Rzymie u Piusa III i Pawła V 1.

Ze względu na lokalizację budowli na przedmieściach Vicenzy, rezydencja kanonika Almerico aktualnie zaliczana jest w typologii willi renesansowych do kategorii villa suburbana ( tj. willa wiejska, obiekt mieszkalny zarządcy sprawującego nadzór nad terenami wiejskimi), jakkolwiek Andrea Palladio, publikując na kartach swojego traktatu projekt budynku, zaszeregował go do kategorii pałacyku, a nie willi.

Andrea Palladio, Villa Almerico Capra zwana La Rotonda - widok ogólny, fot.: Bartłomiej Bartelmus

Andrea Palladio, Villa Almerico Capra zwana La Rotonda – widok ogólny, fot.: Bartłomiej Bartelmus

Budowla nie miała bowiem być związana z pracą na roli, lecz pełnić funkcję niewielkiego belwederu z pięknym widokiem i tym samym służyć za miejsce odpoczynku od miasta, w bliskości natury 2. Nie chodziło jednak o bliskość natury dzikiej i niebezpiecznej, lecz zagospodarowanej przez człowieka, płodnej i produktywnej 3. Architekt Andrea Palladio tak się wyraził na kartach Quattro Libri dell’Architettura o swym dziele:  „Miejsce to jest jednym z najbardziej uroczych i przyjemnych, jakie można sobie wyobrazić, znajduje się bowiem na bardzo łagodnym stoku wzgórza i ma z jednej strony żeglowną rzekę Bacchiglione, z drugiej zaś inne wdzięczne pagórki tworzące jak gdyby amfiteatr, a wszystkie są uprawne, obfitują w wyśmienite owoce i najlepszą winorośl. Ponieważ zatem na wszystkie strony roztaczają się piękne widoki, jedne bliższe, inne dalsze, a jeszcze inne sięgające widnokręgu…”4. Sama willa ogrodzona jest murem zakreślającym niewielki ogród, co również nie wynikało z przypadku, lecz ów ogród stanowił rodzaj łącznika obiektu mieszkalnego z wszechogarniającą naturą 5.

Villa Rotonda, fot.: ruggeroarena.com

Villa Rotonda, fot.: ruggeroarena.com

Projekt willi renesansowej datuje się dopiero na 1566 r., jednak już trzy lata później, chociaż nie ukończona, nadawała się do zamieszkania 6. Willa była tematem poetyckich opisów. Znalazła się m. in. w twórczości Giovanni’ego Battisty Maganza, który w tomiku, poświęconym swojemu mecenasowi Pollo Merigo wzmiankuje obiekt zwany Reonda, podkreślając, iż został wybudowany „w tak krótkim czasie”.

Andrea Palladio projektując Villę Rotonda zaadaptował koncepcję budowli sakralnej na potrzeby obiektu o przeznaczeniu świeckim. Sakralnymi motywami są nie tylko symetrycznie ustawione z czterech stron kwadratowego rdzenia antykizujące portyki, ale również sam fakt nadania budynkowi mieszkalnemu kształtu budowli centralnej z wbudowaną rotundą i kopułą 7.

Architekt w swoim traktacie wspominał o swej słabości do kształtu kolistego (Ritonda), jako integralnego elementu planów budowli sakralnych:  „Przeto i my, którzy nie mamy bóstw fałszywych, dla zachowania stosowności w kształcie świątyni wybierzemy również ze wszystkich formę najdoskonalszą i najświetniejszą. Taką zaś jest forma okrągła, gdyż jest ze wszystkich najprostsza, najbardziej jednolita, pozbawiona kantów, silna i najbardziej pojemna. Budujmy więc świątynie okrągłe… wreszcie kształt ten, którego obwód jest w każdym punkcie tak samo oddalony od środka, nadaje się najlepiej do uzmysłowienia jedności, nieskończoności istoty i sprawiedliwości Boga” 8.

Plan centralny rozpowszechniony był w architekturze sakralnej Quattrocenta i Cinquecenta, czego przykładem może być Tempietto przy kościele San Pietro in Montorio w Rzymie. Projekt Villa Rotonda w Vicenzy stanowił jednak również owoc studiów podjętych przez Palladia nad pozostałościami architektury antycznej w Rzymie, na przykład nad świątyniami i mauzoleami rzymskimi na planie centralnym 9.

Villa Rotonda stanowi rodzaj willi-świątyni, w abstrakcyjny sposób odzwierciedla ład i harmonię 10. Zaprojektowana została na planie kwadratu, którego narożniki zwrócone są ku czterem kierunkom świata, a w ukształtowaniu bryły za punkt wyjścia wzięto dwie najprostsze i najbardziej foremne bryły geometryczne: sześcian i kulę. Odzwierciedlać miały one ideę universum w filozofii Platona oraz odrodzoną w epoce renesansu filozofię neoplatońską 11.

Villa Rotonda

Villa Rotonda, fot.: wikipedia.org

Faktem jest, że Villa Rotonda w Vicenzy pozostaje unikatowym przykładem projektu architektonicznego nie tylko w dobie renesansu, ale także w historii architektury europejskiej w ogóle. Zbudowana na planie koła wpisanego w kwadrat, idealnie symetryczna, w której schody znajdujące się na osi symetrii każdej z czterech elewacji tworzą ramiona greckiego krzyża 12, stanowiła rodzaj uniwersalnego schematu willi podmiejskiej. Posłużyła za wzór innym willom projektowanym przez Palladio, na przykład w Montagnana, Vancimuglio, Piombino Dese czy Fratta Polesina 13. Pod względem formy architektonicznej Villa Rotonda jest ostatecznym, idealnym wyrazem myśli renesansowej, o którym niejeden architekt włoskiego renesansu marzył, ale dopiero Andrea Palladio zrealizował 14.

villa rotonda

Villa Almerico (Villa Rotunda), karta z „I quattro libri dell’architettura” Andrea Palladio, 1570, fot.: metmuseum.org

Na kartach Quattro Libri dell’Architettura Andrea Palladio wielokrotnie podkreślał, iż budowle należy projektować tak, aby wewnętrzne sale wykorzystywały jak najwięcej światła dziennego. Jednakże Villa Rotonda w Vicenzy nie wydaje się spełniać wytycznych zawartych na kartach traktatu, lecz stanowi raczej wyraz dążeń architekta do realizacji projektu idealnej budowli renesansowej.

Po śmierci Paolo Almerico willę przejął jego syn Virginio, który sprzedał budynek w 1591 r. braciom Capra 15. Przejęcie przez nich willi upamiętnia herb z motywem kozy w tympanonie jednego z portyków oraz inskrypcja wypisana majuskułą, na tablicach w belkowaniach portyków na czterech elewacjach budynku 16: „Mario Capra, syn Gabriele, budynek ten, wraz ze wszelkimi dobrodziejstwami posiadania, złożonymi z pól uprawnych, dolin i wzgórz prawem pierworództwa objął i na wieczną pamięć pozostawił, gdy dojdzie do wygaśnięcia rodu”. Bracia Capra, po wykupieniu budynku podjęli się sfinansowania prac nad jego ukończeniem 17.

Po śmierci Andrea Palladia w 1580 r. nadzór nad budową przejął Vincenzo Scamozzi. Nowy architekt pozostał wierny projektowi poprzednika i również najnowsze badania dowiodły, iż jego ingerencja w pierwotny projekt była minimalna: zmienił jedynie kształt kopuły i podwyższył poddasze 18.



  1. M. Listri, C. Cunaccia, Villen und Palazzi in Italien, München 2003, s. 122; C. L. Frommel,  The architecture of the Italian Renaissance, London 2007, s. 206; C. Anderson, Renaissance architecture, Oxford 2013, s. 183.
  2. L. Bonet, Andrea Palladio, Düsseldorf 2002, s. 71; M. Listri, C. Cunaccia, op. cit., s. 122; M. Wundram, T.Pepe, Andrea Palladio 1508-1580: architect between the Renaissance and Baroque, Köln 2004, s. 186; C. Anderson, op. cit., s. 183.
  3. C. Semenzato, Corpus Palladianum. La Rotonda di Andrea Palladio, Vicenza 1968, s. 20.
  4. Cyt. za: Andrea Palladio. Cztery Księgi o Architekturze, z pierwodruku włoskiego tłum. Maria Rzepińska, Warszawa 1955, s. 90.
  5. C. Semenzato, op. cit., s. 21.
  6. Ibidem, s. 9.
  7. J. Kohl, Architektura późnego renesansu w Wenecji i Veneto, w: Renesans w sztuce włoskiej: architektura, rzeźba, malarstwo, red. Rolfa Tomana, Kraków 2007, s. 174.
  8. Cyt. za: Andrea Palladio. Cztery Księgi o Architekturze, op. cit., s. 205.
  9. G. Zorzi, Le ville e i teatri di Andrea Palladio, Vicenza-Trieste 1969, s. 140.
  10. C. Semenzato, op. cit., s. 12.
  11. Ibidem, s. 14.; L. Puppi, Andrea Palladio, Milano 1973, t. I, s. 188.
  12. W. Lotz, Architecture in Italy 1500-1600, New Heaven-London 1995, s. 157.
  13. C. L. Frommel, The architecture…, op. cit., s. 205.
  14. K. Ulatowski, Historia architektury renesansu włoskiego, Poznań 1957, s. 250.
  15. P. Murray, Architektura włoskiego renesansu, Toruń 1999, s. 234.
  16. MARIVS CAPRA / GABRIELIS F(ILIVS). / AEDES HAS ARCTISSIMO / PRIMOGENITVRAE GRADVI SVBIECIT / VNA CVM OMNIBVS CENSIBVS / AGRIS VALLIBVS ET COLLI / BVS CITRA VIAM MAGNAM / MEMORIAE PERPETVAE MANDANS / HAEC DVM SVSTINET AC / ABSTINET.
  17. M. Wundram, T.Pepe, Andrea Palladio…, op. cit., s. 193.
  18. P. Murray, op. cit, s. 234.
Bartłomiej Bartelmus

» Bartłomiej Bartelmus

Doktor historii sztuki, absolwent Uniwersytetu Wrocławskiego, aktualnie zatrudniony w Bibliotece (właściwie Oddziale Centrum Wiedzy) przy Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej. Dodatkowo tłumacz techniczny języka niemieckiego, związany z biurem translatorskim „Skřivanek” oraz serwisem dogadamycie.pl. W centrum jego zainteresowań znajduje się architektura i sztuka Italii w średniowieczu i czasach nowych, której arkana zgłębia drogą podejmowanych podróży do Włoch. Ponadto - miłośnik kolei; lepidopterolog-amator - z zaangażowaniem i pasją poznający motyle dzienne Polski, Europy i krajów pozaeuropejskich. Prowadzi blog poświęcony podróżom do Włoch i innym swoim zainteresowaniom: www.kochamwlochy.blogspot.com, a także publikuje zdjęcia na portalu fotograficznym www.italus.flog.pl.

Portal NiezlaSztuka.net prowadzony jest przez Fundację Promocji Sztuki „Niezła Sztuka”. Jeśli chciałbyś/chciałabyś wesprzeć nas w tworzeniu miejsca w polskim internecie na temat sztuki, które nie ma reklam możesz przekazać nam darowiznę, nawet 1 zł ma dla nas ogromne znaczenie.

Wesprzyj »


2 thoughts on “Villa Rotonda

  1. Bartku, w przystępny sposób potrafisz zaciekawić nawet tych, którzy na co dzień ze sztuką wiele wspólnego nie mają. Palladio dzięki Tobie odżywa, w każdym Twoim wpisie widać, jak bardzo go cenisz. Budowla piękna, harmonijna, zadbana – zresztą nie zwykłeś prezentować byle czego.
    Dziękuję za podanie adresu 🙂

  2. Ciekawe oprowadzanie po świecie architektury jest nie lada sztuką. W Twoich publikacjach, poza ogromną wiedzą widać prawdziwą pasję.
    Z przyjemnością przeczytałam kolejny artykuł. Gratuluję Bartku

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *



ns-wspieram-post

Spodobał Ci się artykuł? Wesprzyj nas »