O czym chcesz poczytać?
  • Słowa kluczowe

  • Tematyka

  • Rodzaj

  • Artysta

Pablo Picasso „Guernica”



Pablo Picasso, Guernica, 1937
olej, płótno, Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía, Madryt

Pablo Picasso Guernica malarstwo Niezła Sztuka

Pablo Picasso, Guernica , 1937, olej na płótnie, Muzeum Królowej Zofii w Madrycie

„Czym – jak sądzicie – jest artysta? Głupcem mającym tylko oczy, gdy jest malarzem, uszy, gdy jest muzykiem, lirę we wszystkich komórkach serca, gdy jest poetą, lub same tylko muskuły, gdy jest bokserem? Wręcz przeciwnie – jest on równocześnie działaczem politycznym, nieustannie czujnym na wstrząsające, burzliwe lub pomyślne wydarzenia zachodzące na świecie, modelującym każdą cząstkę swojej osobowości stosownie do kształtu tych wydarzeń. (…) Nie, sztuka malarska nie służy tylko do dekoracji wnętrz. To narzędzie wojny z wrogiem – zarówno zaczepnej, jak i obronnej.”
– Pablo Picasso1

Obraz Pabla Picassa Guernica to nie tylko wybitne dzieło sztuki, ale również antywojenna ikona, symbol sprzeciwu wobec wojny i jej brutalności. Ten ogromny obraz, o wymiarach 349 × 776 centymetrów, może sprawiać wrażenie, jakby nie tylko dominował nad widzami, ale wręcz ich pochłaniał i wrzucał w sam środek okrutnych wydarzeń.

Guernica powstała na zlecenie, co jest dosyć zaskakujące, ponieważ Picasso zazwyczaj nie tworzył prac na zamówienie. Nie był też artystą, którego sztukę można by określić jako zaangażowaną politycznie, unikał takich tematów. Na początku 1937 roku organizatorzy Wystawy Światowej, mającej się odbyć kilka miesięcy później, zaproponowali artyście wykonanie obrazu na główną ścianę w hiszpańskim pawilonie. Motywem przewodnim hiszpańskiej wystawy w Paryżu były wojna i walka jako ogromna tragedia. Nie bez powodu wybrano właśnie taki temat – od ponad pół roku w Hiszpanii toczyła się wojna domowa, a ta wystawa miała być okazją do zwrócenia uwagi międzynarodowej publiczności na tę tragedię.

Hiszpańska wojna domowa rozpoczęła się w 1936 roku pomiędzy demokratycznym rządem Republiki Hiszpańskiej, wraz ze wspierającymi go liberałami, republikanami, komunistami, socjalistami i anarchistami, a opozycją dowodzoną przez generała Francisco Franco. Opozycja skupiała nacjonalistów, monarchistów, konserwatystów i faszystów. Ten wewnętrzny konflikt uważa się za zaczątek II wojny światowej, ponieważ – mimo iż była to wojna domowa – włączyły się do niego inne państwa. Nacjonalistów wspierały bezpośrednio oddziały wojskowe przysłane przez faszystowskie Włochy i nazistowskie Niemcy. 26 kwietnia 1937 roku doszło do bombardowania baskijskiego miasta Guernica. Atak został przeprowadzony przez rebeliantów generała Franco, przy wsparciu sił III Rzeszy i Włoch. Guernica była miastem o dużym znaczeniu gospodarczym – odbywały się tam cotygodniowe targi rolnicze, funkcjonowały także fabryki amunicji i broni. W Guernice był również ważny węzeł kolejowy, droga do Bilbao oraz most na rzece Oka. Bombardowanie trwało trzy godziny, wzięło w nim udział ponad 30 samolotów. Nie jest znana dokładna liczba ofiar, szacuje się, że było to około 200 osób. Oceniono, że miasto zostało zniszczone aż w 70 procentach, głównie z powodu pożarów, które bardzo długo gaszono.

Guernica Pablo Picasso Niezła Sztuka

Guernica po bombardowaniu w 1937, fot. reddit

Początkowo Picasso niechętnie zareagował na propozycję organizatorów Wystawy Światowej, wzbraniał się przed takim politycznie zaangażowanym tematem. Jednak 28 kwietnia 1937 roku we francuskim „L’Humanité” przeczytał o zbombardowaniu Guerniki. Dla artysty, który wspierał republikański rząd w swojej ojczyźnie, był to ogromny wstrząs, dlatego postanowił wziąć udział w wystawie. Jego obraz miał stać się odpowiedzią na brutalne wydarzenia w Hiszpanii i wyrazem hołdu dla baskijskiego miasta.

Picasso pracował nad swoim dziełem od 1 maja do 4 czerwca. Nigdy wcześniej nie malował tak dużego obrazu, musiał znaleźć pracownię, która pomieści ogromne płótno. Pomagała mu w tym o wiele młodsza fotografka Dora Maar, która była dla niego kimś więcej niż tylko współpracowniczką. Wybrali XVIII-wieczny, leżący nad Sekwaną (7 Rue des Grands Augustins), paryski pałac. Hiszpański malarz stworzył najpierw kilkadziesiąt szkiców, zmieniając i dodając różne elementy. Dora Maar dokumentowała kolejne stadia powstawania obrazu.

Pablo Picasso Guernica malarstwo Niezła Sztuka

Pablo Picasso pracujący nad obrazem Guernica , 1937, fot. Dora Maar, Muzeum Królowej Zofii w Madrycie

Pablo Picasso Guernica malarstwo Niezła Sztuka

Picasso w pracowni przy Grands-Augustins w trakcie pracy nad obrazem Guernica, 1937 fot. Dora Maar

Guernica nie jest dziełem łatwym w odbiorze. W pierwszej chwili poraża panujący na płótnie chaos. Elementy na obrazie są ściśnięte, nachodzą na siebie. Po chwili z tego chaosu, przed naszymi oczami, wyłaniają się zgeometryzowane, przerysowane i wyolbrzymione figury. Wydają się być w ruchu. Przedstawione postaci upadają i wiją się, a ich usta rozdziera krzyk. Ofiarami są nie tylko ludzie, ale i zwierzęta. Niektóre z postaci sprawiają wrażenie niedokończonych, są zniekształcone i pourywane. Z lewej strony rozpaczająca matka trzyma martwe dziecko, nad nimi góruje sylwetka byka. Poniżej widzimy rozczłonkowaną postać martwego żołnierza – z jego złamanego miecza wyłania się delikatny kontur kwiatu. Po prawej stronie Picasso umieścił trzy kobiety. Jedna z nich klęczy, pochylona, jakby szukała pomocy. Druga próbuje rozświetlić mrok, trzymaną w dłoni świecą. Ostatnia z kobiecych postaci, uwięziona w płonącym budynku, krzyczy z rozpaczą, unosząc ręce ku górze. Centralny punkt obrazu stanowi sylwetka konia, przebitego włócznią. Nad jego głową widnieje lampa, ukształtowana w formie oka, z żarówką zamiast źrenicy. Być może jest to symbol boskiego oka lub niszczącej bomby?

Pablo Picasso Guernica malarstwo Niezła Sztuka

Pablo Picasso, Guernica (detal), 1937, olej na płótnie, Muzeum Królowej Zofii w Madrycie

W Guernice istotna jest kolorystyka – Picasso zastosował ciemną, monochromatyczną paletę barw, wykorzystując tylko czerń, biel i szarości. Podkreślają one ponury i tragiczny wydźwięk tej sceny. Ciężko określić, czy zdarzenia mają miejsce na zewnątrz, czy wewnątrz, w dzień czy w nocy. Nasuwa się tu skojarzenie z czarno-białymi fotografiami, którymi ilustrowano wówczas artykuły i reportaże w gazetach. Hiszpański artysta może chciał przyrównać się do reportera, relacjonującego wstrząsające wydarzenia. Swoją opowieść przedstawił w formie obrazu, jakby chciał podkreślić, że nie wszystko da się opisać słowami. Guernica jest dziełem zderzonych ze sobą kontrastów: najeźdźcy i ofiary, okrucieństwa i pokoju, faszyzmu i demokracji, ciemności i światła.

Zaprezentowanie Guerniki podczas Wystawy Światowej w Paryżu wywołało poruszenie i skandal. Publiczność nie potrafiła odczytać znaczenia obrazu, nie dostrzegali tam tragedii baskijskiego miasta. Interpretacje i dyskusje o symbolice dzieła nie miały końca, a sam malarz niczego nie ułatwiał, twierdząc, że „byk to byk, a koń to koń”. Mówił, że to widzowie sami muszą dostrzec symbole w koniu i byku tak, jak chcą i jak uznają to za stosowne.

Picasso często wykorzystywał w swojej sztuce wizerunki byka i konia. W Guernice przedstawienia tych zwierząt odwołują się do corridy – znaczącego dla hiszpańskiej kultury widowiska, w którym byk symbolizuje odwagę i siłę.

Pablo Picasso <em>Minotauromachia</em> | 1935, MoMa, Nowy Jork, Niezła sztuka

Pablo Picasso Minotauromachia | 1935, MoMa, Nowy Jork

pablo picasso kobieta, guernica, niezła sztuka

Pablo Picasso Femme à la bougie, combat entre le taureau et le cheval, 1934, Musée national Picasso, Paris

Picasso często oglądał to widowisko, w którym zwierzę jest drażnione przez toreadora za pomocą jaskrawych płacht. Toreadorowi pomaga para jadących na koniach pikadorów. Zwierzę, nie mogąc dosięgnąć pikadora, mocno atakuje i rani konia tak długo, aż ten skona.

Pablo Picasso Guernica malarstwo Niezła Sztuka

Pablo Picasso, Szkic do obrazu Guernica , 1937, olej na płótnie, Muzeum Królowej Zofii w Madrycie

W Guernice można odnaleźć także nawiązania do malarstwa religijnego. Postać żołnierza z rozłożonymi rękami przypomina umierającego na krzyżu Chrystusa. Płacząca kobieta z martwym dzieckiem w ramionach została stworzona na wzór Piety, przedstawienia Matki Boskiej Cierpiącej, symbolu bólu. Na obrazie nie brakuje też odwołań do motywu vanitas. Symbole wanitatywne to dym, płonąca świeca i wiatr, ukazany przez Picassa jako wydęty żagiel, oraz kwiat, który symbolizuje odrodzenie, ale jest również jedną z metafor nietrwałości. Można dostrzec jeszcze trupią czaszkę, ukrytą w ciele konia – tworzy ją nos w połączeniu z zębami.

Ciekawa wydaje się interpretacja zaproponowana przez Mary Mathews Gedo. Według amerykańskiej badaczki Picasso w Guernice ukazał nie tylko tragedię bombardowanego miasta, ale również własne doświadczenie przeżytego w dzieciństwie trzęsienia ziemi. Namalowane kobiety miałyby przedstawiać kolejne etapy ucieczki matki artysty z walącego się domu.

Nie jest możliwa jedyna i ostateczna analiza Guerniki. Chyba nie ma drugiego obrazu, który ukazywałby grozę i przemoc wojny w taki sposób. Specyficzne przedstawienie wojennego koszmaru sprawia, że dzieło stało się nie tylko ikoną w historii sztuki, ale przede wszystkim symbolem przeciwko wojnie i jej barbarzyństwu. Reprodukcja Guerniki znajduje się w głównej siedzibie ONZ – pełni funkcję przypomnienia i ostrzeżenia.


Bibliografia:
1. Buchholz E. L., Ziemmermann B., Pablo Picasso. Leben und Werk, Bonn 2005.
2. Penrose R., Picasso, 1958.
3. Cortenova G., Picasso. Życie i twórczość, Warszawa 1998.
4. http://guernica.museoreinasofia.es/en


  1. I. Witz, O malarstwie najzwyczajniej, Warszawa 1968, s.145.
Agata Dobosz

» Agata Dobosz

Absolwentka twórczego pisania i edytorstwa, obecnie studentka antropologii literatury, teatru i filmu. Interesuje się kulturą szeroką pojętą, szczególnie sztuką i literaturą XIX i XX wieku. Nie wyobraża sobie dnia bez książki, muzyki, kilku obrazów i sportu.


Portal NiezlaSztuka.net prowadzony jest przez Fundację Promocji Sztuki "Niezła Sztuka". Jeśli publikowane tu treści wydają Ci się inspirujące i chciałbyś/chciałabyś wesprzeć nas w tworzeniu miejsca w polskim internecie na temat sztuki, które nie ma reklam tu: www.niezlasztuka.net/wesprzyj-nas/ możesz przekazać nam darowiznę, nawet 1 zł ma dla nas ogromne znaczenie.


Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *



ns-wspieram-post

Spodobał Ci się artykuł? Wesprzyj nas »