O czym chcesz poczytać?
  • Słowa kluczowe

  • Tematyka

  • Rodzaj

  • Artysta

Łódź pełna Sztuki – co zwiedzić, będąc w Ziemi Obiecanej



Są wakacje. Albo majówka. Jakiś długi weekend. Nieważne. Podejmujemy decyzję o zwiedzeniu któregoś z naszych pięknych polskich miast. Chcemy doświadczyć Sztuki przez wielkie S – podziwiać doskonałą, wielowieczną architekturę lub obejrzeć obrazy polskich czy europejskich mistrzów. Jakie miasto wybierzemy? Pewnie Kraków – mamy tu absolutnie wszystko, czego miłośnik sztuki i piękna mógłby zapragnąć: Stare Miasto, Wawel, Sukiennice, Kościół Mariacki, Leonardo da Vinci i Rembrandt van Rijn. Chętnie odbędziemy też wycieczkę do Warszawy, aby podziwiać królewskie rezydencje: Zamek (a wraz z nim więcej Rembrandta), zajrzymy do Łazienek i Wilanowa. Wybierając się do Muzeum Narodowego, Centrum Sztuki Współczesnej, Zachęty otrzymamy doskonałą, przekrojową lekcję historii sztuki. We Wrocławiu zobaczymy Panoramę Racławicką, a w Poznaniu Claude’a Monet’a. A ilu z Was pojechałoby do… Łodzi?

ul. Piotrkowska, fot.: © Paweł Augustyniak, www.pawelaugustyniak.pl, fb.com/pawelaugustyniakfotografia

ul. Piotrkowska, fot.: © Paweł Augustyniak,
www.pawelaugustyniak.pl, fb.com/pawelaugustyniakfotografia

Moje rodzinne miasto – dla Władysława Reymonta „Ziemia Obiecana”, dla Bogusława Lindy „miasto meneli”. To miasto, które skrzętnie skrywa swoje uroki przed przyjezdnymi, ukazuje je natomiast wszystkim cierpliwym. W Łódź trzeba „wejść”, trzeba ją poczuć, aby w pełni doświadczyć tego, co ma do zaoferowania. Zachęcam, będzie warto. Pociągiem z Warszawy mniej niż 1.5 godziny.

Łódź to miasto z bardzo krótką historią. Na początku XIX w. jest niewielką rolniczą osadą, w połowie wieku jest już drugim po Warszawie miastem pod względem wielkości w Królestwie Polskim (sic!), za sprawą przemysłu włókienniczego w przeciągu stulecia staje się wielką fabryczną metropolią, pomnażając swoją ludność 600 razy.

Widok miasta Łodzi. Na podstawie ujęcia fotograficznego wykonanego z fabryki zakładów Leonhardt, Wölker & Girbardt, 1889, fotopolska.eu

Widok miasta Łodzi. Na podstawie ujęcia fotograficznego wykonanego z fabryki zakładów Leonhardt, Wölker & Girbardt, 1889, fotopolska.eu

Był to absolutny ewenement w skali europejskiej. Łódź była prawdziwą „Ziemią Obiecaną”, miastem szans dla zwykłych ludzi, gotowych ciężką pracą tworzyć przemysłowe imperia. Łodzianki na tle polskich kobiet miały nieporównywalną w tym czasie możliwość osiągnięcia samodzielności i niezależności finansowej, pracując w łódzkich fabrykach jako tak zwane Włókniarki.

Łódź to miasto do dziś zwane Miastem Czterech Kultur, gdyż to cztery narodowości: polska, niemiecka, żydowska i rosyjska, zbudowały jej potęgę. Bogate fabrykanckie rody Poznańskich, Scheiblerów, Herbstów, Kindermannów, Geyerów tworzyły miasto – jego przemysłową architekturę, jej piękne pałace i rezydencje.

Piotrkowska_Lodz_1900

Piotrkowska Łódź, 1900

Łódź to miasto pierwszego tramwaju elektrycznego (w 1898 r.), i pierwszego stałego kina (rok później)! Pierwsze muzeum powstaje w Łodzi jednak dopiero w latach 30. XX … dlaczego? Łódź to miasto stosunkowo młode, pozbawione historycznego dziedzictwa sięgającego wieki wstecz, które jest nieocenionym kapitałem innych dużych miast Polski, takich jak Warszawa, Kraków, Poznań, Wrocław czy Gdańsk. Łódź to dziecko epoki nowoczesnej, miasto stworzone tu i teraz, w jednej chwili, na potrzeby przemysłu i jemu służące. Taka też była jego pierwsza kolekcja sztuki.

Pierwsze łódzkie muzeum sztuki powstaje w 1930 r. – „Muzeum Historii i Sztuki im. Juliana i Kazimierza Bartoszewiczów”. Darczyńcy podarowali miastu książki, starodruki i kolekcję około 100 obrazów i 150 rycin 1, które połączone zostały ze zbiorami zlikwidowanego Muzeum Miejskiego. Sukcesywnie w latach późniejszych do kolekcji dołączane są zbiory międzynarodowej sztuki nowoczesnej.

Władysław Strzemiński

Władysław Strzemiński

Dzieje się to za sprawą Władysława Strzemińskiego – malarza i teoretyka sztuki, jednego z pionierów polskiej sztuki awangardowej, konstruktywisty, twórcy teorii unizmu, i artystów z grupy „a.r”. Dzięki nim łódzkie muzeum jest wówczas drugim na świecie muzeum sztuki nowoczesnej, zaraz po słynnym, nowojorskim MOMA – Museum of Modern Art! Polska ma więc najstarsze muzeum w Europie, wystawiające sztukę nowoczesną. Aż chciałoby się po angielsku zapytać: how cool is that?

Obecnie muzeum jest podzielone na dwie filie: ms1, mieszczące się w pałacu jednego z fabrykantów, Maurycego Poznańskiego (no jakże mogłoby być inaczej!) oraz ms2 w Manufakturze, będącej niegdyś zakładem szwalniczym wielkiego łódzkiego potentata, Izraela Poznańskiego, który był ojcem Maurycego.

W ms1 prezentowana jest słynna Sala Neoplastyczna Strzemińskiego z rzeźbami Katarzyny Kobro  i czasowe wystawy sztuki współczesnej.

ms1,-P.-Augustyniak

MS1, ul. Więckowskiego 36, fot.: © Paweł Augustyniak,
www.pawelaugustyniak.pl, fb.com/pawelaugustyniakfotografia

Sala neoplastyczna, fot. msl.org.pl

Sala neoplastyczna, a w niej rzeźby Katarzyny Kobro, fot. msl.org.pl

Ms2 jest domem dla dzieł takich twórców jak mistrz pop-artu Andy Warhol, kubiści: Fernand Léger i Louis Marcoussis, dadaista Kurt Schwitters, surrealista Max Ernst, abstrakcjoniści: Hans Arp i Sophie Taeuber-Arp, Theo van Doesburg, Georges Vantongerloo.

ms2,-P.-Augustyniak

MS2, ul. Ogrodowa 19, fot.: © Paweł Augustyniak
www.pawelaugustyniak.pl, fb.com/pawelaugustyniakfotografia

Muzeum posiada oczywiście najwybitniejsze dzieła polskiej sztuki nowoczesnej i współczesnej: Strzemińskiego, rzeźby Kobro, prace Mirosława Bałki, Aliny Szapocznikow, Krzysztofa Wodiczki, Natalii LL a także wielu innych – niech będzie to dla Was przedsmakiem i zachętą do odwiedzenia muzeum.

Andy-Warhol

Andy Warhol Marylin Monroe, Z kolekcji Muzeum Sztuki w Łodzi

Ja zawsze zatrzymuję się przy „obrazach liczonych” Romana Opałki, na których artysta zapisywał drobnym maczkiem ciągi liczb, coraz to bardziej jaśniejącą farbą…

Roman-Opalka

Roman Opałka Detal 1-35327 | 1965. Z kolekcji Muzeum Sztuki w Łodzi

Niedaleko ms2, w samym kompleksie Manufaktury mieści się pałac Izraela Poznańskiego. W końcu fabrykant musiał mieć oko na swoje zakłady bawełniane. Umieszczanie rezydencji przy zakładach pracy było typową praktyką łódzkich fabrykantów – przekonacie się o tym ponownie w dalszej części tekstu. Okazały pałac Poznańskiego zbudowany w typowym dla XIX wieku historyzującym stylu, nawiązującym do włoskiego renesansu i baroku zwany jest… „polskim Luwrem”.

palac-poznanskiego-ogrodu-Augustyniak

Pałac Izraela Poznańskiego (widok od strony ogrodu), ul. Ogrodowa 15, fot.: © Paweł Augustyniak
www.pawelaugustyniak.pl, fb.com/pawelaugustyniakfotografia

To w nim Andrzej Wajda kręcił w nim sceny do Ziemi Obiecanej. W pałacu kryją się nie tylko oszałamiające, filmowe wnętrza, ale też niczego sobie kolekcja prac polskich artystów XIX i XX wieku, jak na „polski Luwr” przystało. W Galerii Mistrzów Polskich Muzeum Miasta Łodzi zobaczymy portrety Olgi Boznańskiej, w tym także jej autoportret.

Olga Boznańska Autoportret z pędzlem i kwiatami, ok. 1906

Olga Boznańska Autoportret z pędzlem i kwiatami  |  ok. 1906
olej, deska, 48,7 × 36,3 cm, Muzeum Miasta Łodzi, © Kolekcja Krzysztofa Musiała

Na ścianach wiszą obrazy wybitnego pejzażysty Jana Stanisławskiego, bretońskie widoki Władysława Ślewińskiego, zimowy pejzaż Juliana Fałata, także jeden impresjonistyczny obraz Józefa Pankiewicza. Znajduje się tu także obraz Meli Muter, niedawno opisywany na łamach Niezłej Sztuki: Kobieta paląca papierosa.

Mela Muter Kobieta paląca papierosa | ok. 1940, olej, płótno 100 × 73 cm, Muzeum Miasta Łodzi

Mela Muter Kobieta paląca papierosa | ok. 1940,
olej, płótno 100 × 73 cm, Muzeum Miasta Łodzi

Julian Fałat <em>Zakole rzeki zimą</em> | 1907, Muzeum Miasta Łodzi

Julian Fałat Zakole rzeki zimą | 1907, Muzeum Miasta Łodzi

Odnajdziemy tu takie nazwiska jak Andrzej Pronaszko, Wojciech Kossak, Wojciech Gerson, Leon Wyczółkowski, Wojciech Weiss, Stanisław Wyspiański, Zygmunt Waliszewski, Tadeusz Makowski, Piotr Michałowski, Xawery Dunikowski, Konstanty Laszczka, Henryk Kuna. Cała kolekcja pochodzi ze zbiorów pana Krzysztofa Musiała. Natomiast w samym pałacu, w jednej z sal wiszą, ot, jakby nigdy nic, prace… Marca Chagalla. Zachęcam zatem do uważnego przyglądania się!

palac-poznanskiego-Augustyniak

Pałac Izraela Poznańskiego (wnętrze), fot.: © Paweł Augustyniak
www.pawelaugustyniak.pl, fb.com/pawelaugustyniakfotografia

Jeśli macie ochotę zobaczyć jeszcze więcej dziedzictwa rodu Poznańskich, zapraszam do pałacu Karola Poznańskiego – syna Izraela, brata Maurycego. Obecnie siedziba Akademii Muzycznej, rezydencja powala bogactwem wnętrz, w szczególności swoim ogrodem zimowym.

unspecified

Pałac Karola Poznańskiego (siedziba Akademii Muzycznej), ul. Gdańska 32, fot.: © Paweł Augustyniak
www.pawelaugustyniak.pl, fb.com/pawelaugustyniakfotografia

Akademia-muzyczna-Augustyniak

Pałac Karola Poznańskiego (siedziba Akademii Muzycznej – wnętrze), ul. Gdańska 32, fot.: © Paweł Augustyniak
www.pawelaugustyniak.pl, fb.com/pawelaugustyniakfotografia

Będąc w Łodzi nie można nie odwiedzić ulicy Piotrkowskiej – najdłuższej ulicy handlowej w Europie. To tu w dużej mierze toczy się życie miasta – kulturalne, kulinarne i imprezowe.

Warto zajrzeć do bramy na Piotrkowskiej 3, tuż przy Placu Wolności. To tutaj artystka Joanna Rajkowska, autorka słynnej i kontrowersyjnej Palmy na rondzie De Gaulle’a w Warszawie, stworzyła Pasaż Róży. Wyklejając ściany kamienic w podwórku kawałkami luster, stworzyła mieniącą się mozaikę. Nie znajdziecie nic podobnego w całej Polsce.

pasaz-rozy-Augustyniak

Pasaż Róży, ul. Piotrkowska 3, fot.: © Paweł Augustyniak
www.pawelaugustyniak.pl, fb.com/pawelaugustyniakfotografia

Jeśli macie ochotę na więcej przemysłowej architektury, pałacowych wnętrz i polskiej sztuki XIX-wiecznej, zapraszam na Księży Młyn. To, podobnie jak Manufaktura, założenie kompleksowe, mieszczące fabryki, mieszkania dla robotników (tzw. famuły) i rezydencję fabrykanta. Twórcą Księżego Młyna był Karol Wilhelm Scheibler, kolejny wielki łódzki fabrykant.

ksiezymlyn-Augustyniak

Księży Młyn, ul. ks. W. Tymienieckiego, fot.: © Paweł Augustyniak
www.pawelaugustyniak.pl, fb.com/pawelaugustyniakfotografia

W jego pałacu mieści się dzisiaj Muzeum Kinematografii. Jedyne takie muzeum w Polsce jest świadectwem Łodzi filmowej. To w tutejszej Filmówce, która jest jedną z najlepszych szkół filmowych na świecie (ja nie żartuję)2, uczyli się Roman Polański, Andrzej Wajda, Krzysztof Zanussi, Krzysztof Kieślowski, Małgorzata Szumowska, Stanisław Bareja, Jan i Juliusz Machulscy. Zwiedzanie Muzeum Kinematografii łączy ze sobą przepiękne wnętrza pałacu i ekspozycje dotyczące dziesiątej muzy.

Wycieczkę śladami łódzkiej sztuki możemy kontynuować, przechodząc z muzeum przez Park Źródliska, prosto na Księży Młyn. Ujrzymy tu przepiękną ceglaną, przemysłową architekturę i… Koci Szlak. Idąc wzdłuż osiedla robotników, dojdzie się do dawnej przędzalni Scheiblera, obecnie zaadaptowanej na lofty. Po lewej stronie – Pałac Herbsta.

palac-Herbsta-Augustyniak

Muzeum Pałac Herbsta (Willa Edwarda Herbsta), ul. Przędzalniana 72, fot.: © Paweł Augustyniak
www.pawelaugustyniak.pl, fb.com/pawelaugustyniakfotografia

Edward Herbst był zięciem Karola Scheiblera – ożenił się z jego najstarszą córką, Matyldą, stając się tym samym współwłaścicielem fabryki teścia. Neorenesansowa willa, odrestaurowana w 2013, mieści doskonale zrekonstruowane wnętrza z XIX i XX wieku, a pośród nich wiszą obrazy znanych polskich malarzy, jak choćby jedno ze studiów do obrazu Altana Aleksandra Gierymskiego. Zobaczymy tu też Mehoffera, Simmlera i Juliusza Kossaka, a w garderobie pani domu na komodzie stoją dwie przeurocze, nieustannie wprawiające mnie w zachwyt, porcelanowe figurki: polarnego niedźwiedzia i Amora na jednorożcu.

Józef Mehoffer Portret żony artysty z Pegazem| 1913, olej na płótnie, 93 x 77 cm, Muzeum Pałac Herbsta

Józef Mehoffer Portret żony artysty z Pegazem | 1913, olej na płótnie, 93 x 77 cm, Muzeum Pałac Herbsta

Przy pałacu znajduje się stara powozownia, w której mieści się Galeria Sztuki Dawnej, bowiem Muzeum-Pałac Herbsta jest trzecim oddziałem łódzkiego Muzeum Sztuki. Przestrzeń jest niewielka, mieści zaledwie maleńki fragment zbiorów sztuki dawnej, będących w posiadaniu łódzkiego muzeum. W ten sposób doskonałe dzieła sztuki marnują się, leżąc w magazynach. Nie zobaczymy na wystawie stałej Fransa Snydersa, Illji J. Riepina, Iwana K. Ajwazowskiego, Paula Signaca ani doskonałych, satyrycznych grafik Williama Hogartha. Ujrzymy natomiast słynne Portret matki Henryka Rodakowskiego i Śpiącego Mietka Stanisława Wyspiańskiego. Brak miejsca sprawia jednak, że kolekcja stała jest wycofywana z powozowni na czas trwania wystaw czasowych.

Wyspiański S., Śpiący Mietek, 1904; pastel 46x61

Stanisław Wyspiański Śpiący Mietek | 1904, Muzeum Pałac Herbsta

Rodakowski, Portret matki

Henryk Rodakowski Portret matki | 1853, Muzeum Pałac Herbsta

Rodakowski, Portret matki

Henryk Rodakowski Portret matki, detal | 1853, Muzeum Pałac Herbsta

Same w sobie są one jednak dobrą rekompensatą – w ostatnim roku mogliśmy tu oglądać pierwszą od 20 lat monograficzną wystawę  polskiego malarza żydowskiego pochodzenia – Maurycego Gottlieba czy doskonały wybór dzieł z kolekcji Izabelli Czartoryskiej, założycielki pierwszego muzeum na ziemiach Polski. Na tej ostatniej wystawie na parę miesięcy w Łodzi zamieszkał Krajobraz z miłosiernym Samarytaninem Rembrandta! Bieżąca wystawa prezentuje natomiast dzieła polskich malarzy XIX-wiecznych pod hasłem „Od Matejki do Wojtkiewicza. U zarania nowoczesności”.

Jan Matejko Alchemik Sędziwój i król Zygmunt III | 1867, olej na desce, 72,5 × 130 cm, Muzem Pałac Herbsta

Jan Matejko Alchemik Sędziwój i król Zygmunt III | 1867,
olej na desce, 72,5 × 130 cm, Muzeum Pałac Herbsta

Jan Matejko Alchemik Sędziwój i król Zygmunt III, detal | 1867, olej na desce, 72,5 × 130 cm, Muzem Pałac Herbsta

Jan Matejko Alchemik Sędziwój i król Zygmunt III, detal | 1867,
olej na desce, 72,5 × 130 cm, Muzeum Pałac Herbsta

Witold Wojtkiewicz Za murem, z cyklu Obłęd | 1906, Muzeum Pałac Herbsta

Witold Wojtkiewicz Za murem  |  1906
olej, płótno, Muzeum Pałac Herbsta

I tylko patrząc na to wszystko, trochę smutno się robi, jaki niewykorzystany potencjał ma to miasto. Jednak spacerując ulicami miasta, dumna jestem z bycia Łodzianką. Obserwując niewzruszoność monumentalnych fabryk, doświadczając piękna pałacowych rezydencji, spotykając się z mistrzami sztuki, aż chciałoby się za Reymontem powiedzieć:

„Gałganów diabli wezmą, a Łódź i tak zostanie!”3

quote3


Ogromne podziękowania dla PKP Intercity za pomoc w realizacji materiału „Kolej na sztukę”.


Mapa łódzkich miejsc ze sztuką:


  1. http://www.uml.lodz.pl/miasto/o_miescie/skarby_lodzi/kolekcja_bartoszewiczow
  2. PWSFTviT regularnie zajmuje najwyższe miejsca w światowych rankingach szkół filmowych, w 2014 r. „The Hollywood Reporter” umieściło szkołę na drugim miejscu: http://www.dzienniklodzki.pl/artykul/3525527,lodzka-szkola-filmowa-druga-na-swiecie-w-rankingu-the-hollywood-reporter,id,t.html
  3. W. S. Reymont, Ziemia obiecana, wyd. Ligatur, s. 188.
Michalina Peruga

» Michalina Peruga

Studentka historii sztuki na Uniwersytecie Warszawskim. Interesuje się malarstwem, historią ubioru oraz dziełami utraconymi przez Polskę w wyniku II wojny światowej. W sztuce fascynuje ją ikonografia, komizm, brzydota i obscena. Uwielbia malarstwo średniowieczne, sztukę włoskiego renesansu oraz symbolizm. Fascynuje ją faktura obrazu – dlatego wszystkie dzieła ogląda z nosem przy podobraziu (stresując tym pracowników muzeów).

9 thoughts on “Łódź pełna Sztuki – co zwiedzić, będąc w Ziemi Obiecanej

  1. Piękne miasto:) bardzo chciałam tam mieszkac i mieszkałam. prawie rok. to był najpiękniejszy mój okres w życiu. Łódż trzeba poznań, pokochać

  2. Dziękuję Pani Michalinie za ten przewodnik. Jestem często w Łodzi, ale niestety niewiele jeszcze zwiedziłam. Niedawno postanowiłam to nadrobić i zaczęłam od przejścia całej Piotrkowskiej i zwiedzania Muzeum Włókiennictwa. Piotrkowska cudna, choć wiele jeszcze do zrobienia na niej. Muzeum bardzo ciekawe w stałych ekspozycjach i wystawie arcyciekawej sztuki tkactwa. Polecam. Marzy mi się odbudowa wszystkich starych ,pięknych kamienic w Łodzi i we Wrocławiu, z którego jestem. Było by pięknie!

  3. Świetny materiał, jestem zachwycony, muszę wybrać się z Krakowa do Łodzi 🙂 i spojrzeć chociażby na Manufakturę inaczej. Dzięki

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *



ns-wspieram-post

Spodobał Ci się artykuł? Wesprzyj nas »