O czym chcesz poczytać?
  • Słowa kluczowe

  • Tematyka

  • Rodzaj

  • Artysta

Pablo Picasso „Panny z Awinionu”



Pablo Picasso, Panny z Awinionu, 1907
olej, płótno, Museum of Modern Art, Nowy Jork

Pablo Picasso, Panny z Awinionu, 1907, olej, płótno, Museum of Modern Art, Nowy Jork, Niezła sztuka

Pablo Picasso, Panny z Awinionu, 1907, olej, płótno, Museum of Modern Art, Nowy Jork

Obraz Pabla Picassa Panny z Awinionu został uznany za najbardziej wpływowe dzieło sztuki ostatnich 100 lat. Mówi się o nim, że jest wywrotowe, choć mogłoby się zdawać, że nie ma w nim nic nowatorskiego. Co więc stanowi o jego wyjątkowości?

Niewielu artystów XX wieku odegrało w sztuce tak wielką rolę jak Pablo Picasso (1881-1973). Żył 92 lata i niemal do końca tworzył. Jego pomysły i energia wydawały się nie kończyć, a popularność zdobył już jako młody, bo dwudziestokilkuletni malarz.

Ojciec Picassa również zajmował się malarstwem, wykładał w Szkole Sztuk Pięknych w Maladze. Pablo zaczął rysować w bardzo młodym wieku, szybko się uczył i robił duże postępy. Nie chciał jednak studiować w akademii. Wyjechał więc do Paryża, gdzie, w 1904 roku, osiedlił się na stałe. Był wszechstronnym artystą – nie tylko malował, ale tworzył też rzeźby, grafiki i ceramikę. Wpływ na jego twórczość mieli tacy artyści jak Henri de Toulouse-Lautrec. Picasso tworzył figuratywne obrazy w odcieniach błękitu (stąd ten okres nazywa się błękitnym) i jasnego różu (okres różowy). Później Picasso zafascynował się sztuką iberyjską i afrykańską oraz obrazami Paula Cézanne’a, w których kształt przedmiotów zbliżał się do form geometrycznych.

Paula Cézanne, Wielkie kąpiące się, ok. 1906, Philadelphia Museum of Art, Niezła Sztuka

Paula Cézanne, Wielkie kąpiące się, ok. 1906, Philadelphia Museum of Art

Pablo Picasso, Szkic do obrazu Panny z Awinionu, 1907, akwarela, papier, Museum of Modern Art, Nowy Jork, Niezła sztuka

Pablo Picasso, Szkic do obrazu Panny z Awinionu, 1907, akwarela, papier, Museum of Modern Art, Nowy Jork

Ta fascynacja zapoczątkowała  eksperymenty Picassa z geometryzacją i upraszczaniem formy. I w tym miejscu zaczyna się opowieść o Pannach z Awinionu, obrazie, o którym mówi się, że zapoczątkował kubizm w sztuce.

W 1907 roku, kiedy powstały Panny z Awinionu, Picasso miał już godną pozazdroszczenia pozycję, jak na tak młodego malarza. Starannie przygotowywał się, zanim stworzył ostateczną wersję Panien. Jego zamiarem było namalowanie wybitnego dzieła. Podobno stworzył ponad 400 szkiców przygotowawczych.

Są one bardzo ciekawe, bo pokazują stadia powstawania i stopniową eliminację niektórych, przypadkowych elementów. Na jednym ze szkiców widać dwóch panów, odwiedzających dom publiczny. Jeden zwany w publikacjach Marynarzem– siedzi pośrodku grupy pięciu nagich kobiet, drugi zwany Studentem medycyny – wychyla się zza zasłony, trzymając czaszkę. Według niektórych badaczy miało to być alegoryczne przedstawienie memento mori – przypomnienie o nieuniknionej śmierci i karze za grzechy.

Wkrótce jednak Picasso zdecydował się odejść od narracyjnego przedstawienia z dodatkowymi postaciami, pokazać tylko i wyłącznie prostytutki w różnych pozach, a w miejscu klienta postawić – widza.

Pablo Picasso, Szkic do obrazu Panny z Awinionu, 1907, akwarela, papier

Pablo Picasso, Szkic do obrazu Panny z Awinionu, 1907, akwarela, papier

W kompozycji tak długo wypracowywanej przez Picassa można dopatrzeć się inspiracji obrazami Cézanne’a np. Trzema kąpiącymi się, który był wtedy w posiadaniu Henri Matissa czy Wizjami św. Jana El Greco, które Picasso widział w pracowni swojego przyjaciela Ignacio Zuloagi.

Sam obraz jest duży – ma wymiary 243,9 × 233,7 cm i kształt zbliżony do kwadratu. Jego temat nie jest ani wyjątkowy, ani specyficzny – dzieło przedstawia pięć nagich postaci kobiecych, prostytutek z ulicy d’Avinyo w Barcelonie, niedaleko której mieszkał artysta. Ciała kobiet są silnie zgeometryzowane. Każdą figurę pokazano z innej perspektywy. Lewa postać jest ukazana z prawego profilu, stoi w bezruchu i patrzy na towarzyszki ze skamieniałą niczym maska twarzą. Obok namalowano dwie, podobnie ujęte z przodu kobiety, których twarze przypominają dawną sztukę iberyjską. Jedna z nich trzyma w dłoni biały materiał, którym przykrywa udo. Twarze pozostałych dwóch bohaterek, po prawej stronie, wyglądają jak zdeformowane, przypominają maski inspirowane prymitywną sztuką afrykańską, którą tak fascynował się Picasso.

pablo picasso inspiracje

Jedna z tych kobiet znajduje się bliżej widza, jest odwrócona plecami i siedzi w wyzywającym rozkroku. W końcu, piąta kobieta, przedstawiona półfrontalnie, odsuwa niebieską zasłonę. Przed postaciami, na małym stoliku, widać owoce o równie dziwnych kształtach i kolorach.

Kobiety namalowane są płasko, praktycznie nie ma tu światłocienia. Ich ciała zostały uproszczone. Picasso ukazał je na tle nieokreślonej przestrzeni, która nie daje wrażenia głębi. Kompozycja jest ścieśniona, dominują w niej odcienie beżu, różu, czerwieni, bieli i błękitu. Uwagę zwracają ostre, wyraziste kontury na kształt pęknięć, na przykład wokół czarnych oczu bohaterek. Obraz wydaje się być jakby za pękniętą szybą. To właśnie te ostrości, silne zdeformowanie, ta nadmierna geometryzacja, pewna brutalność  tych form powodują, że praca Picassa jest wyjątkowa i wywrotowa.

Przedstawione kobiety budzą niepokój swoją dzikością, a wręcz wyuzdaniem. Patrzą świdrująco wprost na widza, niczego się nie wstydzą, wyglądają na dumne. Prowokują swoimi spojrzeniami, stanowią wyzwanie dla odbiorcy. Nie ma w nich erotycznego powabu, tak charakterystycznego dla aktów kobiecych w malarstwie poprzednich epok.

Kiedy Picasso pokazał obraz swoim przyjaciołom, wyrazili oni dezaprobatę. Byli też trochę zniesmaczeni i zszokowani. Nie potrafili zrozumieć tej nowej koncepcji artystycznej. Malarz był rozczarowany takim przyjęciem i w efekcie obraz przeleżał zrolowany w pracowni artysty aż do 1916 roku, kiedy to André Salmon, słynny krytyk sztuki,  organizując wystawę, wydobył to dzieło z zapomnienia. On też wymyślił tytuł pod którym je znamy – Panny z Awinionu.

Pomimo początkowej krytyki obrazu Picassa, dziś Panny z Awinionu zajmują honorowe miejsce w Museum of Modern Art w Nowym Jorku. Fascynują swoją drapieżnością i brzydotą, w której nie można nie dostrzec piękna, wymykającego się klasycznym ideałom. To prawdziwe trzęsienie ziemi dla świata sztuki, po nim nic nie było już takie samo.

Bibliografia:
1. Dębicki J., Historia sztuki, Warszawa 1998.
2. Guze J., Spotkania w muzeach świata, Warszawa 1976.
3. Jankowiak-Konik B., Historia malarstwa. Jak czytać obrazy, Poznań 2010.
4. Jerzakowska B., Posłuchać obrazów, Poznań 2016.
5. Penrose R., Pablo Picasso, Warszawa 1991.
6. Poprzęcka M., Galeria. Sztuka patrzenia, Warszawa 2003.

Agata Dobosz

» Agata Dobosz

Absolwentka twórczego pisania i edytorstwa, obecnie studentka antropologii literatury, teatru i filmu. Interesuje się kulturą szeroką pojętą, szczególnie sztuką i literaturą XIX i XX wieku. Nie wyobraża sobie dnia bez książki, muzyki, kilku obrazów i sportu.


Portal NiezlaSztuka.net prowadzony jest przez Fundację Promocji Sztuki "Niezła Sztuka". Jeśli publikowane tu treści wydają Ci się inspirujące i chciałbyś/chciałabyś wesprzeć nas w tworzeniu miejsca w polskim internecie na temat sztuki, które nie ma reklam tu: www.niezlasztuka.net/wesprzyj-nas/ możesz przekazać nam darowiznę, nawet 1 zł ma dla nas ogromne znaczenie.


Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *



ns-wspieram-post

Spodobał Ci się artykuł? Wesprzyj nas »