O czym chcesz poczytać?
  • Słowa kluczowe

  • Tematyka

  • Rodzaj

  • Artysta

Młodopolska miłość – historia jednego obrazu



Potrzebujemy Twojej pomocy. Wesprzyj nas na PATRONITE »

Konrad Krzyżanowski, polona.pl

Konrad Krzyżanowski, polona.pl

Konrad Krzyżanowski to bez wątpienia jedna z najciekawszych osobowości w historii polskiego malarstwa. Reprezentant warszawskiego modernizmu, silnie osadzony w dekadenckich nastrojach Młodej Polski, a przy tym operujący rzetelnym, akademickim warsztatem, doskonale łączył w swojej twórczości tradycję i nowoczesność. Jego oryginalny styl najpełniej objawił się w portretach, głównie kobiecych, w których poza fizycznym podobieństwem starał się oddać emocje i osobowość modeli, ekspresyjnymi środkami wyrazu budując specyficzny rodzaj napięcia między widzem a sportretowaną postacią.

Pięknym tego przykładem jest miniaturowy portret Narzeczona  przy lampie olej na desce z 1905 roku, od 22 października 2015 roku prezentowany na stałej wystawie w Muzeum Miasta Łodzi – Galeria Mistrzów Polskich. Malarstwo, rysunek, rzeźba z kolekcji Krzysztofa Musiała. Kim jest owa melancholijna istota, sportretowana przez Konrada Krzyżanowskiego?

Konrad Krzyżanowski <em>Narzeczona przy lampie</em> | 1905

Konrad Krzyżanowski Narzeczona przy lampie | 1905, fot. Bożena Szafrańska

Modelka z obrazu Narzeczona przy lampie, okazała się być wierną towarzyszką życia autora obrazu, jego muzą i wielką miłością. Warto zatem poświęcić nieco uwagi tytułowej narzeczonej Krzyżanowskiego, czyli Michalinie Piotruszewskiej, również malarce.

Urodzona w 1883 roku (inne źródła podają rok 1889 co oznaczałoby, iż została sportretowana w wieku 16 lat) w zamożnej ziemiańskiej rodzinie z majątkiem na Kresach, była Michalina typową „panną z dworku” o artystycznych zainteresowaniach.

Michalina Krzyżanowska z matką Marią Piotruszewską i rodziną, ok 1894-1901 źródło Polona

Michalina Krzyżanowska z matką Marią Piotruszewską i rodziną, ok 1894-1901 źródło Polona

Michalina Krzyżanowska źródło: Polona

Michalina Krzyżanowska źródło: Polona

Ich efektem było podjęcie nauki malarstwa w Warszawie, najpierw w pracowni Miłosza Kotarbińskiego, a w 1904 roku w Szkole Sztuk Pięknych w pracowni Konrada Krzyżanowskiego, który po zagranicznych studiach (Kijów, Sankt-Petersburg, Monachium) i wojażach (Węgry, Włochy) w 1900 roku osiadł na stałe w Warszawie i zajął się edukowaniem artystycznym w duchu młodopolskiego modernizmu.

Michalina i Konrad pokochali się prawdziwie „młodopolską” miłością, pełną gwałtownych namiętności i dekadenckiej egzaltacji, o czym świadczy zachowana korespondencja. Zakochany Krzyżanowski nazywa w listach ukochaną „Myszą” lub „Myszką” pisząc o licznych szkicach, jakie wykonuje tęskniąc za nią, zapewne podczas momentów rozłąki, kiedy Michalina przebywała w majątku Peremyl nad Styrem na Ukrainie.

Michalina i Konrad Krzyżanowscy, Peremyl, przed 1914

Michalina i Konrad Krzyżanowscy, Peremyl, przed 1914

Obraz z kolekcji Krzysztofa Musiała powstał po roku znajomości malarza i modelki i jest prawdopodobnie pierwszym malarskim studium ukochanej pędzla Krzyżanowskiego, dodajmy, że nie ostatnim. Nie ma w nim nic z oficjalnych, akademickich portretów, dlatego sądzić należy, iż autor wykonał go z myślą o zaciszu domowego gabinetu czy też sypialni, na pewno z przeznaczeniem dla wąskiego kręgu odbiorców.

Michalina uwieczniona została w chwili refleksyjnego zadumania, z głową wspartą na złożonych na blacie stołu dłoniach, jej twarz nieobecną wydobywa z mroku silne światło bocznej lampy, potraktowanej bardzo impresyjnie – jako plama jaskrawej żółci. Równie szkicowo namalowane zostały inne elementy tajemniczego pomieszczenia: obrazy na ciemnej ścianie, bibeloty na biurku czy ubranie postaci. Uwagę widza przykuwa twarz modelki, jej sugestywne, błyszczące oczy zapatrzone w nieznaną dal, jakby zatopione w marzeniach, wspomnieniach, może o ukochanym? Artysta nie upiększał dziewczyny, która nie była klasyczną pięknością co wynika z zachowanych zdjęć i późniejszych jej portretów, skupia się raczej na jej wewnętrznym „blasku”, oddaje atmosferę chwili.

Pomimo kameralności ujęcia dzieło to cechuje silny ładunek ekspresji, oddanej mocnymi kontrastami walorowymi, deformacją kształtów i odważnym kadrem, przypominającym fotografię. To bez wapienia przykład modernizmu o ekspresjonistycznych i dekadenckich konotacjach, ciekawy eksperyment formalny i popis zręczności warsztatowej, a przy tym przykład sztuki bardzo osobistej, by nie rzec intymnej. Krzyżanowski zawarł w tej miniaturze uczucia i emocje, zarazem dokumentując nastrój epoki fin de siècle’u.

Konrad Krzyżanowski <em>Narzeczona przy lampie</em> | 1905, fot. Bożena Szafrańska

Konrad Krzyżanowski Narzeczona przy lampie | 1905, fot. Bożena Szafrańska

Finał tej „młodopolskiej miłości” na szczęście nie był dekadencki: Michalina i Konrad pobrali się rok po powstaniu miniatury i byli szczęśliwym małżeństwem aż do śmierci artysty w 1922 roku.

Dodajmy jeszcze, że ukochaną muzę Krzyżanowski portretował wielokrotnie, najbardziej znany jest Portret żony z kotem z 1912 roku (olej na płótnie 114 × 124 cm w zbiorach Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu) – równie nastrojowy i wizyjny jak dzieło z Galerii Mistrzów Polskich, choć wielkiego formatu.

Konrad Krzyżanowski <em>Portret żony z kotem</em> | 1912 <br> (olej na płótnie 114 × 124 cm, Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu

Konrad Krzyżanowski Portret żony z kotem | 1912
olej na płótnie 114 × 124 cm, Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu

Po śmierci męża Michalina uaktywniła się jako malarka, wyzwalając się z wpływów modernizmu i wypracowując własny styl w martwych naturach utrzymanych w konwencji koloryzmu, ale przede wszystkim w pejzażach.

 Michalina Krzyżanowska <em>Dwa jeziora</em> | 1931, MNW

Michalina Krzyżanowska Dwa jeziora | 1931, MNW

Michalina Krzyżanowska Polne kwiaty, 1958, MNW

Michalina Krzyżanowska Polne kwiaty | 1958, MNW

Michalina Krzyżanowska Polne kwiaty, 1958, MNW

Michalina Krzyżanowska Polne kwiaty, detal | 1958, MNW

Do końca życia mieszkała i tworzyła w pierwszej warszawskiej pracowni Krzyżanowskich przy ulicy Koszykowej 24.

A w jaki sposób interesujący nas obraz trafił do kolekcji Krzysztofa Musiała? Z zachowanych na odwrociu deski nalepek wynika, iż po śmierci autora został on własnością wdowy.

Konrad Krzyżanowski Narzeczona Artysty przy lampie, 1905, rewers deski

Konrad Krzyżanowski Narzeczona Artysty przy lampie | 1905, rewers deski

Po II wojnie światowej był wystawiany w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu w 1960 roku oraz w Muzeum Narodowym w Warszawie w 1962, zaś w latach 50. trafił w depozyt do Muzeum Narodowego w Warszawie jako mienie zarekwirowane aresztowanej przez władze komunistyczne Michalinie (ukaranej w ten sposób za pomoc ukrywającemu się przed bezpieką przyjacielowi Henrykowi Józewskiemu, również artyście).

Portret powrócił do Krzyżanowskiej, wraz z innym pracami jej i męża, po zwolnieniu z więzienia i rehabilitacji, podobno dzięki osobistej interwencji zaprzyjaźnionej z artystką Marii Dąbrowskiej u premiera Cyrankiewicza, i pozostał jej własnością do śmierci w 1962 roku.

Nie wiadomo, w którym momencie trafił na rynek antykwaryczny, w marcu 2006 pojawił się na aukcji w Agra-art i Krzysztof Musiał go zakupił – co ciekawe, licytował się z nim wówczas łódzki kolekcjoner, miłośnik sztuki Młodej Polski, niewiele brakowało więc, aby Narzeczona Artysty przy lampie trafiła do Łodzi wcześniej.

Dlaczego Krzysztof Musiał nie przekazał obrazu powstającej w Muzeum Miasta Łodzi w 2010 roku Galerii Mistrzów Polskich? Zaraz po zakupie na prośbę Muzeum Narodowego w Warszawie wypożyczył bowiem miniaturę na stałą wystawę do Galerii Sztuki XX wieku, gdzie wisiała ona obok innych dzieł Konrada Krzyżanowskiego do 2012 roku, kiedy to w związku ze zmianami aranżacyjnymi stałej wystawy portret powrócił do obecnego właściciela. Nie na długo jednak.

Przygotowując w 2015 roku jubileuszową ekspozycję na pięciolecie Galerii Mistrzów Polskich, zatytułowaną Kolekcji ciąg dalszy… Malarstwo i rysunek ze zbiorów Krzysztofa Musiała od razu pomyślałam, że jej ozdobą powinien być ten nastrojowy wizerunek Michaliny Krzyżanowskiej. Wraz z Krzysztofem Musiałem i Tomaszem Budziarkiem, autorem aranżacji wystawy stałej, wspólnie znaleźliśmy dlań miejsce w dziale Muzy – natchnienie artystów. Dzięki temu mogę dziś z satysfakcją zaprosić Państwa do degustacji tego malarskiego arcydzieła, które okazało się pięknie uzupełniać ofertę Galerii Mistrzów Polskich, obejmującej aktualnie 131 prac z kolekcji Krzysztofa Musiała.

autorka tekstu: Monika Nowakowska – kurator Galerii Mistrzów Polskich przy Muzeum Miasta Łodzi


krzysztof-musialKrzysztof Musiał jest absolwentem Politechniki Warszawskiej oraz prestiżowej szkoły biznesu INSEAD w Fontainebleau, gdzie w 1979 roku otrzymał dyplom MBA. Przez następne 10 lat pracował w Anglii, w USA i w Niemczech. W latach 1990 – 2001 kierował założoną przez siebie firmą ABC Data w Warszawie, będącą jednym z prekursorów, a potem liderów polskiego rynku komputerowego. Od lat sponsoruje w kraju i za granicą różne przedsięwzięcia artystyczne: wystawy, koncerty, spektakle teatralne i operowe, kursy mistrzowskie dla młodych śpiewaków, twórczość literacką; wspiera również państwowe zbiory muzealne w Polsce. Jest właścicielem pokaźnej kolekcji polskiego malarstwa, rysunku i rzeźby. W 2002 roku został laureatem konkursu „Mecenas Kultury”.

Wywiad z Krzysztofem Musiałem, który przeprowadziłyśmy w czerwcu 2015 roku »

Avatar

» Monika Nowakowska

Studiowała Historię Sztuki na UŁ, krytyk sztuki i kuratorka wystaw poświęconych polskiej sztuce XX i XXI wieku. Obecnie pracuje w Miejskiej Galerii Sztuki w Łodzi jako specjalista do spraw organizacji wystaw i upowszechniania.

Portal NiezlaSztuka.net prowadzony jest przez Fundację Promocji Sztuki „Niezła Sztuka”. Jeśli chciałbyś/chciałabyś wesprzeć nas w tworzeniu miejsca w polskim internecie na temat sztuki, które nie ma reklam możesz przekazać nam darowiznę, nawet 1 zł ma dla nas ogromne znaczenie.

Wesprzyj »


Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *



ns-wspieram-post

Spodobał Ci się artykuł? Wesprzyj nas »