O czym chcesz poczytać?
  • Słowa kluczowe

  • Tematyka

  • Rodzaj

  • Artysta

Józef Mehoffer „Dziwny ogród”



Józef Mehoffer, Dziwny ogród, 1903
olej, płótno, Muzeum Narodowe, Warszawa

Józef Mehoffer, Dziwny ogród

Józef Mehoffer Dziwny ogród  |  1903
olej, płótno, 222,5 × 208,5 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie

Przedziwny ogród
W przedziwnym mieszkam ogrodzie,
Gdzie żyją kwiaty i dzieci
I gdzie po słońca zachodzie
Uśmiech nam z oczu świeci.

Wodotrysk bije tu dziwny,
Co śpiewa jak śmiech i łkanie;
Krzew nad nim rośnie oliwny
Cichy jak pojednanie.

Różom, co cały rok wiernie
Kwitną i słodycz ślą woni,
Obwiązujemy lnem ciernie,
By nie raniły nam dłoni.

Żywim rój ptaków, co budzi
Ze snu nas rannym powiewem,
Ucząc nas iść między ludzi
Z dobrą nowiną i śpiewem.

I mamy ule bartnicze,
Co każą w pszczół nam iść ślady
I zbierać jeno słodycze
Z kwiatów, co kryją i jady.

I pielęgnujem murawę,
Plewiąc z niej chwasty i osty,
By każdy, patrząc na trawę,
Duszą, jak trawa, był prosty.
~ Leopold Staff

Ogrody niezmiennie inspirują artystów.  Ten motyw od wieków funkcjonuje w sztuce. Już w Biblii, w Księdze Rodzaju pojawia się ogród Eden, raj zamieszkiwany przez pierwszych ludzi – Adama i Ewę. W mitologii greckiej uroczystości weselne Zeusa i Hery miały miejsce w ogrodzie Hesperydy, który znajdował się na zachodnim krańcu świata. Wiszące ogrody Semiramidy, stworzone w VII w. p.n.e. w Babilonie na polecenie króla Nabuchodonozora II, są uznawane za jeden z siedmiu cudów świata. Powszechnie znana i uwielbiana przez młodych czytelników jest powieść F. H. Burnett Tajemniczy ogród. Nie można nie wspomnieć o wizerunkach pięknych ogrodów ukazanych na obrazach takich artystów jak Hieronim Bosch, Claude Monet, Władysław Podkowiński. Najsłynniejszy jednak obraz z motywem ogrodu stworzył Józef Mehoffer. Jego Dziwny ogród zachwyca tajemniczością, osobliwością i trudno uchwytną symboliką.

Józef Mehoffer, urodzony w 1869 roku, był bardzo zdolnym i wszechstronnym artystą. Nie brakowało mu też szczęścia. Jednocześnie studiował prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz  krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych pod kierunkiem Jana Matejki i Władysława Łuszczkiewicza. Swoje umiejętności malarskie mógł następnie doskonalić  w Wiedniu i Paryżu. Był rówieśnikiem Stanisława Wyspiańskiego, razem wykonywali zaprojektowaną przez Matejkę polichromię wnętrz Kościoła Mariackiego. Podczas pobytu w stolicy Francji zwiedził Luwr, gdzie szczególnie zachwycił się malowidłami Leonarda da Vinci, Rafaela, Botticellego. Na kształtowanie się malarskiej postawy Mehoffera mieli wpływ także prerafaelici. Artysta został obdarzony niespotykanym w Polsce talentem dekoratorskim, we Francji fascynowały go witraże. W 1895 roku wygrał międzynarodowy konkurs na zespół witraży gotyckiej kolegiaty św. Mikołaja we Fryburgu w Szwajcarii i zaprojektował tam trzynaście olbrzymich kompozycji. Dwa lata później wraz z Jackiem Malczewskim, Stanisławem Wyspiańskim, Józefem Chełmońskim, Włodzimierzem Tetmajerem i innymi założyli Towarzystwo Artystów Polskich „Sztuka”, którego głównym celem miało być „przyczynienie się do powiększenia życia artystycznego w kraju”. Kolejnym sukcesem Mehoffera było uzyskanie tytułu profesora krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych oraz objęcie tam posady rektora.

Kiedy Mehoffer malował Dziwny ogród ( 1902-1903), cieszył się już ogromnym uznaniem jako artysta. Obraz powstał podczas letniego wypoczynku artysty i jego rodziny w Siedlcu w okolicach Krakowa. Dzieło prezentowano w Wiedniu, St. Louis, Chicago i Monachium, gdzie bardzo spodobało się publiczności i zdobyło wiele nagród.

Urzekająca w tym obrazie jest jego baśniowość, świetlistość, zagadkowość. Przedstawiona scena wydaje się przy tym bardzo realistyczna. Kompozycja ukazuje fragment ogrodu, pozwala spojrzeć w jego głąb, ale nie odkrywa granic, nie pokazuje nawet nieba. Widać dwie kobiety oraz dziecko. Postaci znajdują się w sadzie. Kolorystyka wskazuje na wiosnę lub lato. W ogrodzie rośnie rząd jabłoni ze złoto-zielonymi owocami. Pod drzewami leżą splecione girlandy wielobarwnych kwiatów. Wzrok przyciąga rozświetlony, nagi chłopczyk o złotych, falujących włosach, który trzyma w rączkach kwiaty malwy o długich łodygach i pełnych różowo-czerwonych kwiatach. To synek Józefa Mehoffera, Zbigniew. Jego postać zdaje się promieniować jakby słonecznym blaskiem, jest najjaśniejszym punktem malowidła. Wyglądem przypomina małego aniołka, symbolizuje niewinność, wolność, radość życia.

Za chłopcem, po lewej stronie obrazu, w cieniu stoi młoda kobieta. To sportretowana żona malarza, ukochana Jadwiga, która także była malarką. Ma łagodny wyraz twarzy, lekko się uśmiecha. Jej brązowe włosy są upięte i schowane pod granatowym kapeluszu o szerokim rondzie. Ma na sobie suknię w odcieniu szafiru, z długimi rękami i falbaniastym dołem. Na piersi wisi złoty naszyjnik z okrągłym medalikiem, podobny do tego zawieszonego na szyi chłopca. Kobieta lewą dłonią lekko unosi falbany sukni, a prawą sięga wysoko do jednej z gałęzi jabłoni, jakby chciała zerwać owoc lub przytrzymać się. Patrzy wprost na widza, delikatnie przechylając głowę.

Najdalej w cieniu drzew znajduje się trzecia postać, to najprawdopodobniej opiekunka dziecka. Uwagę przyciąga jest stylizowany na ludowy strój – czerwona, haftowana narzutka z długimi rękawami oraz długa, plisowana, biała spódnica. To właśnie ta biała spódnica sprawia, że kobieta odcina się na tle zielonego ogrodu.

Józef Mehoffer, Dziwny ogród, 1903, Muzeum Narodowe w Warszawie, Niezła sztuka

Józef Mehoffer, Dziwny ogród, detal | 1903, Muzeum Narodowe w Warszawie

Zaskakującym elementem Dziwnego ogrodu jest pokaźnych rozmiarów nieruchoma, złocista ważka. Znajduje się przy górnej krawędzi malowidła, na środku. Wygląda jak przyklejona do powierzchni obrazu, jakby znalazła się tam przypadkiem, nie pasuje do tego malowniczego krajobrazu. Pozostałe postaci nawet jej nie zauważają. Ważka leci w kierunku patrzącego. Jej rozłożone skrzydła są brązowo-złote, poprzeplatane czarnymi, kreskowanymi żyłkami. Przypominają witraże, które tak uwielbiał Mehoffer. Owad zakłóca harmonię obrazu. Wszystkie elementy zostały przedstawione z niezwykłą dbałością o detale i realizm, a ważka wygląda jakby była oderwana, dziwna, fantastyczna. Co może symbolizować? Dla niektórych jest śladem obecności samego malarza, jego spojrzenia, bowiem góruje nad sportretowanymi osobami, spogląda na nich.

Warto zwrócić uwagę, że ważki posiadają bogatą symbolikę. Najczęściej kojarzy się ją jako symbol nieśmiertelności. Chińczycy łączyli ją z delikatnością. Japończycy, których kraj zwano kiedyś Wyspą Ważek, uznawali ważkę nie tylko za symbol nieśmiertelności, ale również tajemniczości i radości. W Turcji ważka symbolizuje szczęście, zaś Indianie łączą ją z iluzją, ciągłą zmianą, mimo, że żyje zaledwie kilka miesięcy.

Dziwny ogród Mehoffera jest przesiąknięty arkadyjskim nastrojem. Zdaje się, że panuje tam spokój, bezpieczeństwo, harmonia. Scenie nie brakuje intymności, czaru i wdzięku. Ważka wprowadza jednak poczucie niepewności, zdziwienia, lekkiej konsternacji, ale także intryguje i fascynuje.

Bibliografia:
1. Jerzakowska B., Posłuchać obrazów, Poznań 2016.
2. Leksykon malarstwa od A do Z, red. S. Gibka, Warszawa 1992.
3. Witz I., Polscy malarze, polskie obrazy, Warszawa 1974.
4. Symbolizm w malarstwie polskim 1890-1914, red. Agnieszka Morawińska, Warszawa 1997.
5. Wiesław Juszczak, Malarstwo polskie. Modernizm, Warszawa 1977.

Agata Dobosz

» Agata Dobosz

Absolwentka twórczego pisania i edytorstwa, obecnie studentka antropologii literatury, teatru i filmu. Interesuje się kulturą szeroką pojętą, szczególnie sztuką i literaturą XIX i XX wieku. Nie wyobraża sobie dnia bez książki, muzyki, kilku obrazów i sportu.


Portal NiezlaSztuka.net prowadzony jest przez Fundację Promocji Sztuki "Niezła Sztuka". Jeśli publikowane tu treści wydają Ci się inspirujące i chciałbyś/chciałabyś wesprzeć nas w tworzeniu miejsca w polskim internecie na temat sztuki, które nie ma reklam tu: www.niezlasztuka.net/wesprzyj-nas/ możesz przekazać nam darowiznę, nawet 1 zł ma dla nas ogromne znaczenie.


Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *



ns-wspieram-post

Spodobał Ci się artykuł? Wesprzyj nas »