O czym chcesz poczytać?
  • Słowa kluczowe

  • Tematyka

  • Rodzaj

  • Artysta

Alegorie postaw moralnych. Romańskie kolumny ze Strzelna



Podobnie rzeźbione romańskie kolumny można spotkać tylko w dwóch miejscach na świecie, w Santiago de Compostela w Hiszpanii oraz bazylice św. Marka w Wenecji. Być może dzięki temu, że przez kilkaset lat były zamurowane i nikt o niech nie wiedział, dotrwały do naszych czasów.

Kościół w Strzelnie, architektura polska, architektura sakralna, Niezła Sztuka

Strzelno na Kujawach to miejscowość wyjątkowa, jeżeli chodzi o zabytki. W jednym miejscu, oddalone od siebie zaledwie o kilka metrów, stoją dwie romańskie świątynie. Rotunda św. Prokopa i kościół Świętej Trójcy, który co prawda obecnie fasadę ma barokową, ale jak zajrzymy tu i tam, to reliktów romańskich w nim bez liku. Ot choćby para kolumn o wysokości 4 m i obwodzie 62 cm. W 1946 roku kolumny zostały odkryte przez historyka sztuki, prof. Zdzisława Kępińskiego, gdyż ponad 200 lat były obmurowane cegłą. Dlaczego? Nie wiadomo. Przypuszczam, że powodem była przebudowa świątyni w XVIII w. na styl barokowy i jakiemuś mnichowi lub pewniej mniszce norbertance taka staroć nie bardzo pasowała do nowego wystroju wnętrz. Kolumny datowane są na II poł. XII w. i powszechnie uważane za unikat sztuki romańskiej w Polsce.

Kościół Świętej Trójcy i NMP w Strzelnie, architektura sakralna, architektura polska, Niezła Sztuka

Wnętrze Kościoła Świętej Trójcy i Najświętszej Maryi Panny w Strzelnie, fot. Leszek Lubicki

Właściwie to są 4 kolumny międzynawowe z tego okresu. Jednak my przyjrzymy się tutaj tylko dwóm, tym umieszczonym po wschodniej stronie kościoła. Tymi, których trzony wypełnione są dekoracjami figuralnymi wyobrażającymi takie pojęcia moralne jak Sprawiedliwość, Mądrość, Gniew, Roztropność i wiele innych. Kolumna po lewej stronie od wejścia do kościoła, czyli północna, zawiera personifikację przywar, natomiast ta południowa, po prawej stronie nawy głównej, personifikację cnót. Trzony tych kolumn podzielone są na strefy rozdzielone pasem ornamentyki roślinnej. W każdej ze stref znajduje się po 6 arkadek, w których przedstawiono stojące, statyczne postacie kobiet i mężczyzn (w większości kobiet), które wyobrażają pojęcia moralne. Daje to nam w sumie 36 personifikacji, po 18 dla cnót i przywar. Do tej pory nie udało się rozszyfrować z powodu uszkodzeń i utraty atrybutów w sumie 5 personifikacji, 3 dla cnót i 2 dla przywar.

Głowice obydwu kolumn posiadają zdobienia. Relief na głowicy przywar jest bardziej ubogi. Natomiast na głowicy kolumny cnót możemy obejrzeć wyobrażenie Chrztu Chrystusa w Jordanie. Widzimy Go stojącego w wodzie, a obok Jan Chrzciciel dokonuje obrzędu dotykając głowy Zbawiciela. Scenie towarzyszą anioły. Umieszczenie Chrztu Jezusa na głowicy kolumny cnót nie jest przypadkowe, bowiem zgodnie z nauką Kościoła to właśnie sakrament chrztu jest źródłem wszelkich cnót.

Kolumna Przywar w Strzelnie, sztuka polska, architektura polska, Niezła Sztuka

Kolumna Przywar, Gniew nieopanowany szarpie swe włosy

Zwraca jeszcze uwagę jedno zagadnienie różniące obie kolumny. Figury przedstawiające cnoty mają owalne twarze, drobne uszy i duże dłonie, podczas gdy te z kolumny przywar mają mniejsze głowy, ogólnie są bardziej sztywne i lalkowate.

Rzeźba romańska spełniała nieco inną rolę niż czasowo wcześniejsza od niej rzeźba antyczna. Ta druga osiągnęła autonomię, często występowała jako samodzielne, niezależne dzieło. Rzeźba, a dokładniej mówiąc płaskorzeźba romańska, jest zawsze w dużym stopniu zintegrowana z architekturą i niemal nigdy nie występuje bez asysty ramy architektonicznej.

Natomiast tego rodzaju statyczne ujęcie personifikacji cnót odnajdujemy we włoskiej sztuce romańskiej z połowy XII w., a koncepcja ich przedstawienia mogła być zaczerpnięta z literatury opisującej dwa drzewa, gdzie prawe to cnoty, a lewe – występki.


Podziękowania dla Pana Jerzego Tatonia za zgodę na zilustrowanie artykułu m.in. jego zdjęciem, Polecamy waszej uwadze jego ogromny zbiór zdjęć zabytków http://www.jerzytaton.pl/

Leszek Lubicki

» Leszek Lubicki

Pasjo­nat sztuki, lecz zawo­dowo z nią nie zwią­zany. Nasz ese­ista, zain­te­re­so­wany malar­stwem pol­skim przełomu XIX/XX wieku, czyli tym okresem, który Maria Poprzęcka nazwała „Szczęśliwą godziną”. A pisze, bo lubi.

Portal NiezlaSztuka.net prowadzony jest przez Fundację Promocji Sztuki „Niezła Sztuka”. Jeśli chciałbyś/chciałabyś wesprzeć nas w tworzeniu miejsca w polskim internecie na temat sztuki, które nie ma reklam możesz przekazać nam darowiznę, nawet 1 zł ma dla nas ogromne znaczenie.

Wesprzyj »


2 thoughts on “Alegorie postaw moralnych. Romańskie kolumny ze Strzelna

  1. Pasja to miłość szczególnej treści. Podziwiam, gratuluję efektów i dzielenia się nimi z szerszą publicznością. Tak cenne obiekty mamy u siebie w kraju, bardzo warto o tym wiedzieć. Niezłasztuka jest niezwykłą sztuką w wyszukiwaniu perełek. Dziękuję, pozdrawiam

    • Dziękujemy za te słowa bardzo, bardzo. Czasem jeden komentarz znaczy więcej niż 15 000 anonimowych czytelników w miesiącu 🙂

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *



ns-wspieram-post

Spodobał Ci się artykuł? Wesprzyj nas »