O czym chcesz poczytać?

  • Słowa kluczowe

  • Tematyka

  • Rodzaj

  • Artysta

 •  149   •  20 lipca 2026

Gustav Klimt i Attersee. Podróż do miejsca, gdzie piękno natury spotyka się ze sztuką

We współpracy z: logo austria wakacje niezła sztuka

 

Gdy myślimy o Gustavie Klimcie, widzimy złoto – czy to w romantycznej scenie z Pocałunku, intrygującym portrecie Adeli Bloch-Bauer, czy też w niezwykle zmysłowym przedstawieniu Judyty z głową Holofernesa. To właśnie obrazy z tak zwanego złotego okresu (ok. 1901–1909) należą do najbardziej rozpoznawalnych dzieł tego artysty. Za to mało kto kojarzy Klimta z impresjonistycznym pejzażami jak ten, który powstał w 1900 roku podczas jego pierwszej wizyty nad Attersee.

Gustav Klimt, Attersee, pejzaż, Niezła sztuka

Gustav Klimt, Attersee | 1900, Leopold Museum, Wiedeń

Turkusowa zieleń Attersee

Niemal całe płótno wypełnia przedstawienie jeziora – woda jest krystalicznie czysta, turkusowa. Jedynie w rogu można dostrzec, jak na horyzoncie wyłania się wyspa Litzlberg. To impresja z ciepłego letniego dnia nad jeziorem, alpejska oaza.

Latem, gdy w Wiedniu stawało się nieznośnie gorąco, malarz chętnie odpoczywał nad tym pięknym jeziorem w rejonie Salzkammergut.

„W pobliżu znajdował się modny kurort Bad Ischl, do którego latem cesarz przyjeżdżał wraz ze swoim najbliższym otoczeniem. Samo jezioro Attersee zachowywało jednak swój naturalny charakter i zapewniało Klimtowi upragniony spokój”1.

To właśnie tam wypływał łódką i malował otaczające go krajobrazy – w ten sposób powstał pierwszy z licznych pejzaży, ukazujący okolicę nad Attersee.

Gustav Klimt i Emilie Flöge w łodzi wiosłowej na jeziorze Attersee, zdjęcie, fotografia, archiwum, secesja, sztuka austriacka, Niezła Sztuka

Gustav Klimt i Emilie Flöge w łodzi wiosłowej na jeziorze Attersee, fot. Emma Bacher-Paulick | 1909, Leopold Museum, Wiedeń

Gustav Klimt, Poranek nad stawem, pejzaż, secesja, sztuka austriacka, Niezła Sztuka

Gustav Klimt, Poranek nad stawem | 1899, Leopold Museum, Wiedeń

Rok 1900 nie wyznacza jednak początku zainteresowania Klimta pejzażami – już wcześniej sięgał on po ten gatunek. „W całej swojej karierze artysta namalował ponad 40 płócien przedstawiających różne aspekty natury. Odkrycie pejzażu zbiega się u Klimta z założeniem Secesji. Artysta całkowicie oddał się wtedy walce z ciasnymi horyzontami konserwatywnych umysłów i odczuwał potrzebę odbudowania własnej intymności”2. W pierwszych pejzażach austriackiego malarza widać wpływ sztuki Fernanda Khnopffa, belgijskiego symbolisty. Podczas gdy Klimt szukał inspiracji nad Attersee, Khnopff w swojej twórczości chętnie powracał do małej belgijskiej wioski Fosset, gdzie jego rodzice mieli dom letniskowy. Obaj twórcy uciekali więc z miast w poszukiwaniu tematów dla malarstwa pejzażowego. Wystarczy zestawić Klimtowski Poranek nad stawem oraz Niezmącone wody, które Khnopff zaprezentował w 1898 roku w Wiedniu na wystawie Secesji, aby dostrzec analogie w kreowanej przez twórców atmosferze. Podobieństwa ujawnia także porównanie obrazu Fosset. Pod jodłami z pracami, na których Austriak przedstawiał lasy brzozowe.

Fernand Khnopff, Niezmącone wody, sztuka belgijska, pejzaż, niezła sztuka

Fernand Khnopff, Niezmącone wody | 1894, Österreichische Galerie Belvedere, Wiedeń

Od 1900 roku można dostrzec, jak „[…] paleta pejzaży Klimta rozjaśnia się pod wpływem impresjonizmu. Zarówno jego kolorystyka, jak i swobodniejsza kompozycja złożona z przerywanych pociągnięć pędzla świadczą o tym, że artysta uważnie studiował twórczość Moneta”3. Także sposób pracy łączy tych twórców, bowiem zarówno Gustav Klimt, jak i Claude Monet korzystali z łodzi, aby móc malować pośrodku wody – bez wcześniejszego wykonywania szkiców, co badacze twórczości autora Pocałunku uznają za niezwykle ciekawe. Klimt słynął bowiem z ogromnej skrupulatności – do swoich kompozycji zawsze starannie się przygotowywał. Wśród kilku tysięcy szkiców, które twórca pozostawił, jedynie trzy to pejzaże4.

Obrazy znad Attersee można uznać za jego „wakacyjne prace”, do których mógł mieć inny stosunek niż na przykład do portretów malowanych na zlecenie wiedeńskiej arystokracji. Stworzone nad jeziorem pejzaże powstawały więc w atmosferze beztroski długich słonecznych dni. Klimt prawdopodobnie nie odwiedzał Salzkammergut zimą, a przynajmniej nigdy nie stworzył obrazu przedstawiającego tę okolicę zimową porą. W jednym z listów opisywał, jak zwykle spędzał czas na wakacjach – wstawał o szóstej rano, a następnie malował, pływał, ucinał sobie drzemki, delektował się jedzeniem oraz wybierał się na wycieczki łódką5. Wspomnienie o licznych przekąskach nie jest przypadkowe, bowiem Klimt słynął w towarzystwie jako łasuch6.

Jednak to malowanie, a nie delektowanie się austriackimi przysmakami, stanowiło główną aktywność Klimta nad Attersee. Pejzaże, które wówczas stworzył, wyróżnia format – kwadrat. To również kolejny punkt wspólny z Monetem, który w swojej późnej twórczości także stosował takie rozwiązanie.

„Właściwość kwadratu była taka, że mógł być rozwinięty w dowolnym kierunku, bez potrzeby centralnego punktu odniesienia. Lilie wodne Moneta zapełniają cały obraz i mogą wyrastać poza niego; w podobny sposób pejzaże Klimta są częścią wszechświata”7.

Gustav Klimt, Litzberegkeller, Attersee, Austria, Niezła Sztuka

Gustav Klimt, Litzlbergkeller | 1915–1916, kolekcja prywatna, źródło: © Leopold Museum, Wiedeń, fot. Manfred Thumberger

Tego formatu austriacki mistrz pierwszy raz użył jednak nie w malarstwie pejzażowym, lecz w obrazie Pallas Atena. Przy malowaniu greckiej bogini Klimtowi przyświecał podobny cel co w przypadku uwieczniania krajobrazów. To właśnie kwadrat „[…] umożliwił mu umieszczenie postaci skąpanej w atmosferze spokoju w pozie spoczynku, tak aby stała się częścią wszechświata”8.

Zresztą pejzaży Klimta nie powinno się oddzielać od jego innych prac, gdyż w ujęciach natury można dostrzec niezwykłą dekoracyjność, wyróżniającą całą jego sztukę. Niektóre płótna – jak Brzezina I, Ogród wiejski czy Krzewy różane pod drzewami – mogą przypominać ornamentalne tła jego dzieł bądź też tkaniny wytwornych sukien, w których artysta portretował swoje modelki.

„Świat roślin uchwycony jest fragmentarycznie, jakby widziany w fotograficznym kadrze. Kompozycje często są zamknięte w kwadracie, ułożone symetrycznie i z czasem nabierają coraz bardziej ozdobnego charakteru”9.

Gustav Klimt, Słonecznik, secesja, sztuka austriacka, Niezła Sztuka

Gustav Klimt, Słonecznik | 1907–1908, Österreichische Galerie Belvedere, Wiedeń

Gustav Klimt, Kwitnące maki, pejzaż, secesja, sztuka austriacka, Niezła Sztuka

Gustav Klimt, Kwitnące maki | 1907, Österreichische Galerie Belvedere, Wiedeń

Gustav Klimt, Ogród wiejski, Wiejski ogród ze słonecznikami, słoneczniki, secesja, sztuka austriacka, Niezła Sztuka

Gustav Klimt, Ogród wiejski | 1906, Österreichische Galerie Belvedere, Wiedeń

Wyraża się też w tym fundamentalna różnica między Klimtem a impresjonistami. Austriackiego mistrza „[…] nie interesowała pogoda i zmieniające się światło: interesowało go natomiast częściowe przedstawienie wielkiej mistycznej całości”10. Z takim założeniem współgra niekonwencjonalny wybór perspektywy w jego obrazach – horyzont jest często zaznaczony zaskakująco wysoko lub nisko. Przykładem jest wspomniany już pejzaż z 1900 roku, w którym niemal całą kompozycję wypełnia woda, a horyzont widać dopiero u samej góry. Zresztą podobnie skomponowana jest Wyspa na Attersee, którą Klimt stworzył rok później. To niekonwencjonalne kadrowanie można odnaleźć również w obrazach przedstawiających lasy – artysta ucina bowiem korony drzew i skupia się na graficznym rytmie, który tworzą pnie. Rytmiczność wyróżnia także obraz Grusza, stworzony w trakcie wakacji w Salzkammergut, w którym Klimt zastosował postimpresjonistyczną technikę puentylizmu.

Zamek Kammer

Impresjonistyczne podejście, widoczne na pierwszych obrazach znad Attersee, dość szybko zastąpiła estetyka niemal postimpresjonistyczna oraz budząca skojarzenia z pracami Vincenta van Gogha. Aleję do zamku Kammer Klimta warto porównać z obrazami, które van Gogh malował we Francji – czy to podczas pobytu w Prowansji, czy też w trakcie ostatnich jego dni w Auvers-sur-Oise11. Ponadto w obrazach, na których Klimt uwiecznił okoliczną architekturę, można dostrzec fascynację początkami kubizmu. Dowodzą tego m.in. uproszczone bryły budynków w pejzażach ukazujących miasteczko Unterach.

Równie interesujące co rozwój stylu w pejzażach Klimta jest też samo miejsce, w którym je malował. Pierwszy raz wakacje nad Attersee artysta spędził w 1900 roku, wówczas stworzył opisywany pejzaż. Od tej pory malarz przyjeżdżał do Salzkammergut na urlop przez kolejne szesnaście lat, zawsze w towarzystwie Emilie Flöge – projektantki mody, przyjaciółki, muzy i ukochanej. W 1900 roku przyjechali na zaproszenie rodziny Paulick, z którymi zarówno Flöge, jak i Klimt byli spokrewnieni.

To właśnie z wakacji w tym miejscu pochodzą liczne zdjęcia Klimta z Emilie, a także z jej szwagierką Therese (z domu Paulick) oraz bratanicą – małą Gertrude (nazywaną Trude bądź Trudl), którą Klimt sportretował, gdy ta miała pięć lat. Na zachowanych fotografiach można zobaczyć, jak artysta wraz z Trude bawią się na pomoście. Rodzina Paulick posiadała piękną willę nad północnym brzegiem jeziora – to właśnie tam Klimt i rodzina Flöge spędzali wakacje przez kolejne lata, aż w 1908 roku malarz i projektantka zdecydowali się zmienić miejsce wypoczynku. Wciąż przyjeżdżali nad Attersee, ale nocowali w Willi Oleander, która oferowała bezpośrednie zejście do jeziora. Stamtąd mieli też zapewne bliżej do zamku w Kammer – miejsca, które artysta kilkukrotnie uwiecznił na swoich płótnach.

1913 rok i kolorowe zdjęcie Klimta!

W historii Klimta i Attersee wyróżnia się rok 1913, gdy artysta wyjątkowo nie spędził całych wakacji w Salzkammergut. Wybrał wyjazd do Włoch (nad jezioro Garda), lecz w pejzażach, które tam stworzył, widać analogie do widoków znad Attersee – w Kościele w Cassone odnajdziemy wspominaną nietypową perspektywę, a sposób ukazania architektury ponownie budzi skojarzenia z kubizmem. Nie oznacza to, że w tamtym roku artysta w ogóle nie pojawił się nad Attersee, prawdopodobnie kilka razy odwiedził swoich przyjaciół. O jego krótkich wizytach świadczą fotografie, w tym jedyne znane kolorowe (!) zdjęcia Klimta i Flöge, które zostały wykonane w ogrodzie obok willi rodziny Paulick przez Friedricha Walkera, wiedeńskiego fotografa.

Attersee, Gustav Klimt, kolorowe zdjęcie, niezła sztuk

Gustav Klimt, fot. Friedrich Walker | 1913, źródło: Wikipedia.org

W latach 1914–1916 artysta wrócił do swojego zwyczaju spędzania wakacji w Salzkammergut, lecz zdecydował się na nocleg od południowej strony jeziora – w miejscowości Weißenbach, gdzie wynajął leśniczówkę, którą kilkukrotnie uwiecznił na obrazach. To właśnie tam dowiedział się o wybuchu I wojny światowej, lecz kontynuował malowanie znanych sobie pejzaży – widoków na Unterach i Litzlberg.

Gustav Klimt, Kościół w Unterach, Attersee, pejzaż, secesja, sztuka austriacka, Niezła Sztuka

Gustav Klimt, Kościół w Unterach nad Attersee | 1916, Heidi Horten Collection, Wiedeń

Pocztówka Gustava Klimta do Juliusa Zimpela, Salzkammergut nad Attersee, Attersee, archiwum, secesja, sztuka austriacka, Niezła Sztuka

Pocztówka Gustava Klimta do Juliusa Zimpela z Salzkammergut nad Attersee | 30.08.1915, Leopold Museum, Wiedeń

Powracał też w tamtych latach wielokrotnie do motywu jabłoni. Ostatnie prace Klimta nie zdradzają, że powstawały w momencie, gdy Austro-Węgry znajdowały się w samym centrum światowego konfliktu zbrojnego. Attersee aż do końca pozostało dla artysty jego azylem.

Klimt z pewnością należy do najbardziej znanych austriackich malarzy, a dla regionu wokół Attersee ma on szczególne znaczenie. Większość pejzaży, które stworzył, przedstawia właśnie te okolice. Wycieczka do Salzkammergut powinna być więc punktem obowiązkowym dla miłośników twórczości malarza. Podróż warto zacząć w Schörfling am Attersee, gdzie znajduje się Gustav Klimt Zentrum. W sezonie letnim instytucja ta oferuje specjalne wystawy poświęcone twórczości malarza, ale też współczesnym artystom, którzy inspirują się autorem słynnego Pocałunku.

Na promenadzie w Schörfling można rozpocząć spacer wzdłuż tematycznej trasy, która poprowadzi zwiedzających przez najważniejsze miejsca związane z austriackim mistrzem – po drodze można nie tylko zobaczyć wille, w których wypoczywał, ale też rozpoznać motywy z jego obrazów.

Willa Oleander jest wprawdzie własnością prywatną i nie została udostępniona turystom, natomiast w willi Paulick w sezonie letnim organizowane są specjalne oprowadzania. Możliwe jest również zarezerwowanie w tym miejscu noclegu, a nawet zorganizowanie przyjęcia weselnego. Tablice turystyczne znajdują się nie tylko w Schörfling – turyści odnajdą je także przy południowym brzegu jeziora w Unterach, Steinbach i Weißenbach.

Salzkammergut oferuje jednak dużo więcej niż pejzaże uwiecznione na obrazach Klimta, o czym świat mógł się przekonać w 2024 roku, gdy region (ze stolicą w Bad Ischl) otrzymał prestiżowy tytuł Europejskiej Stolicy Kultury. Był to pierwszy w historii przypadek, kiedy wyróżnienie przyznano obszarowi alpejsko-wiejskiemu. Salzkammergut to wyjątkowy region w Austrii, gdzie piękno natury spotyka się ze sztuką.

bibliografia, artykuły o sztuce, niezła sztuka
Bibliografia:
1. Bade P., Gustav Klimt at Home, London 2017.
2. Gustav Klimt. Seine Leidenschaft für Malerei, Frauen und den Attersee, witryna Austria.info https://www.austria.info/de-ch/portraits/gustav-klimt.
3. Harris N., Życie i twórczość. Gustav Klimt, tłum. H. Mrozowska, Warszawa 1995.
4. Neret G., Klimt, tłum. E. Tomczyk, Warszawa 2005.
5. Opis obrazu Attersee, witryna Leopoldmuseum.org, https://onlinecollection.leopoldmuseum.org/objekt/4328-am-attersee/
6. Pauli T., Klimt, tłum. E. Romanowska, Warszawa 2006.
7. Witryna klimt-database.com.

  1. P. Bade, Gustav Klimt at Home, London 2017, s. 113. ↩
  2. T. Pauli, Klimt, tłum. E. Romanowska, Warszawa 2006, s. 52. ↩
  3. P.  Bade, op. cit., s. 116. ↩
  4. G. Neret, Klimt, tłum. E. Tomczyk, Warszawa 2005, s. 75. ↩
  5. P. Bade, op. cit., s. 120. ↩
  6. Zob. Gustav Klimt. Seine Leidenschaft für Malerei, Frauen und den Attersee, witryna Austria.info, https://www.austria.info/de-ch/portraits/gustav-klimt, (dostęp: 28.05.2026). ↩
  7. G. Neret, op. cit., s. 52. ↩
  8. Ibidem, s. 48. ↩
  9. T. Pauli, op. cit., s. 52. ↩
  10. G. Neret, op. cit., s. 52. ↩
  11. Związki między sztuką Klimta i van Gogha były tematem wystawy Klimt. Inspired by Van Gogh, Rodin, Matisse przygotowanej w 2023 roku przez Belvedere w Wiedniu i Muzeum Van Gogha w Amsterdamie. ↩

A może to Cię zainteresuje:

Portal NiezlaSztuka.net prowadzony jest przez Fundację Promocji Sztuki „Niezła Sztuka”. Publikacje finansowane są głównie dzięki darowiznom Czytelników. Dlatego Twoja pomoc jest bardzo ważna. Jeśli chcesz wesprzeć nas w tworzeniu tego miejsca w polskim internecie na temat sztuki, będziemy Ci bardzo wdzięczni.

Wesprzyj »