O czym chcesz poczytać?
  • Słowa kluczowe

  • Tematyka

  • Rodzaj

  • Artysta

Jean-Honoré Fragonard „Huśtawka”



Potrzebujemy Twojej pomocy. Wesprzyj nas »

Jean-Honoré Fragonard, Huśtawka, ok. 1767
olej, płótno, 81 × 64,2 cm, Wallace Collection, Londyn

Jean Honore Fragonard, Huśtawka, malarstwo francuskie, rokoko, Niezła sztuka

Jean-Honoré Fragonard, Huśtawka | 1797, Wallace Collection, Londyn

Cukierkowa (a dla niektórych może nawet kiczowata) i frywolna w treści Huśtawka to obraz, na który spogląda się z przyjemnością właśnie ze względu na pastelowe barwy, dekoracyjne, bogate stroje o pięknych, a także na dwuznaczny wydźwięk obrazu…


Namalowany około 1767 roku, wiszący w Wallace Collection w Londynie obraz francuskiego malarza Jean-Honoré’a Fragonarda to nie tylko popkulturowa ikona. To przede wszystkim najbardziej znany obraz rokokowy, symbolizujący ducha epoki ancien régime’u, która już wkrótce miała przeminąć, pochłonięta przez ogień rewolucji francuskiej trawiący monarchię absolutną, uprzywilejowaną arystokrację i wszechobecne nierówności społeczne, obalając dawny porządek świata.

Jean Honore Fragonard, Huśtawka, malarstwo francuskie, rokoko, Niezła sztuka

Obraz na ekspozycji – Jean-Honoré Fragonard, Huśtawka | 1797, Wallace Collection, Londyn

Na obrazie Fragonarda trwa jeszcze sielanka – do rewolucji francuskiej zostało w końcu jeszcze 30 lat. Na wyściełanej czerwonym obiciem huśtawce beztrosko buja się elegancka młoda kobieta, ubrana w różową, jedwabną suknię. Na głowie ma modny wówczas kapelusz typu bergère (fr. pasterka). W ruchu zrzuca ze stopy różowy pantofelek, ku uciesze mężczyzny, leżącego pod huśtawką i podziwiającego to, co urocza mademoiselle skrywa pod obszerną spódnicą.

Jean Honore Fragonard, Huśtawka, malarstwo francuskie, rokoko, Niezła sztuka

Jean-Honoré Fragonard, Huśtawka, detal | 1797, Wallace Collection, Londyn

Jean Honore Fragonard, Huśtawka, malarstwo francuskie, rokoko, Niezła sztuka

Jean-Honoré Fragonard, Huśtawka, detal | 1797, Wallace Collection, Londyn

To nie jedyny mężczyzna na obrazie – kobieta fruwa w powietrzu dzięki siedzącemu na ławce mężczyźnie, który ciągnąc za sznury, wprawia huśtawkę w ruch.

Jean Honore Fragonard, Huśtawka, malarstwo francuskie, rokoko, Niezła sztuka

Jean-Honoré Fragonard, Huśtawka, detal | 1797, Wallace Collection, Londyn

Kim są wytworni panowie? Czy to jedynie uprzejmi przyjaciele? Czy któryś z nich to kochanek damy, a może nawet mąż? Polski tytuł obrazu nie przekazuje do końca dwuznaczności obrazu, inaczej niż żartobliwy, figlarny tytuł francuski, który brzmi: Les Hasards heureux de l’escarpolette. Rzeczownik hasard można przetłumaczyć jako przypadek, wypadek, szansę lub ryzyko – opcji interpretacji obrazu jest tu więc bez liku. Wesołe wypadki huśtawki albo Wesołe ryzyko huśtawki mówią nam znacznie więcej o tym, co artysta chciał obrazem przekazać. Zupełnie jakby sam Fragonard puszczał do nas oko zza grobu!

„Chciałbym, abyś namalował Madame na huśtawce”

Zachowane źródła pisane dają nam niepowtarzalną i bardzo rzadką okazję na to, aby poznać, kto zlecił namalowanie obrazu i w jakich okolicznościach. Początkowo wykonanie obrazu zostało zlecone malarzowi Gabrielowi François Doyenowi, a rozmowę z nim zapisał w swoich wspomnieniach francuski dramaturg i autor piosenek Charles Collé.

Do malarza zgłosił się członek francuskiego dworu prosząc o namalowanie takiego obrazu: „Chciałbym, abyś namalował Madame (tutaj wskazał na swoją kochankę) na huśtawce, która będzie bujana przez biskupa. Mnie umieścisz w takim miejscu, abym mógł podziwiać nóżki tej uroczej dziewczyny (…)”1. Ponieważ temat zaproponowany przez dworzanina był daleki od jego stylu, przekazał zlecenie Jean-Honoré Fragonardowi. Taki temat dla niego również był wyzwaniem – do lat 60. XVIII w. sam malarz specjalizował się raczej w obrazach o tematyce religijnej i historycznej, jednak to właśnie wybitna Huśtawka otworzy mu drogę do kariery i będzie pierwszym z wielu jego dzieł o tematyce dworskiej, dokumentujących uciechy i swawole dworu Ludwika XV: Dziewczyna bawiąca się z pieskiem, cykl Etapy miłości, Zasuwka czy Skradziony pocałunek.

Jean Honore Fragonard, Ciuciubabka, malarstwo francuskie, rokoko, Niezła sztuka

Jean-Honoré Fragonard, Ciuciubabka, detal | 1760, The Toledo Museum of Art

Huśtawka to wcale nie współczesny wynalazek, pojawia się w sztuce każdych czasów i różnych szerokości geograficznych: w sztuce starożytnej Grecji, w epoce prekolumbijskiej czy w sztuce XVII-wiecznej.

grecka waza, huśtawka, Niezła sztuka

Motyw huśtającej się kobiety, której mężczyzna zagląda pod spódnicę nie został wymyślony przez Fragonarda. Kilka takich obrazów namalował chociażby Jean-Baptiste Pater (1695-1736), uczeń Jean-Antoine’a Watteau i, podobnie jak jego mistrz, malarz dzieł fête champêtre i fête galante – obrazów przedstawiających arystokrację zabawiającą się na łonie natury, gdzie popularnymi rozrywkami były bale, maskarady, tańce i przyjęcia. W podobnym duchu utrzymana jest Huśtawka.

Przyroda u Fragonarda jest dużo bardziej dzika niż u na obrazach Watteau czy Patera. Rozłożyste drzewa i porastające drzewa rośliny, bujne krzewy róż i inne kwiaty świadczą o płodności natury, a w kontekście rozgrywającej się pośród niej sceny, przyroda nabiera symbolicznego znaczenia. Tak gęste poszycie leśne staje się idealną kryjówką dla kochanków. O tym, że mamy do czynienia z pilnie skrywanym sekretem przypomina rzeźba putta, przykładającego do ust palec, jakby próbującego nam powiedzieć: „Ciii… nic nie mówcie”. Gest putta to także zachęta do zachowania tajemnicy o relacji łączącej huśtającą się damę i zaglądającego jej pod spódnicę młodzieńca przed bujającym kobietę mężczyzną.

Choć zleceniodawca obrazu (prawdopodobnie baron de Saint-Julien) zażyczył sobie na nim biskupa, Fragonard przedstawił huśtającego w normalnym, świeckim stroju. Z tego względu postać mężczyzny była postrzegana jako nieświadomy zdrady mąż, z uśmiechem na ustach bujający żonę, flirtującą z kochankiem. Prawdopodobnie w porozumieniu ze zleceniodawcą Fragonard zrezygnował z przedstawiania na obrazie konkretnych osób, co czyni Huśtawkę po prostu uniwersalnym dziełem na temat miłości i pożądania, o czym świadczy wiele symboli.

Druga z rzeźb stojących w parku to putta siedzące na delfinach. W ikonografii to właśnie na delfinach przemieszczała się po wodzie Wenus, bogini miłości, a taki obraz interpretowano jako nagły przypływ miłości czy pożądania. Takich miłosnych symboli na obrazie Fragonarda jest więcej. Leżący pod huśtawką mężczyzna otoczony jest kwiatowymi krzewami, które ogrodzone są niskim płotkiem – jemu samemu udało się przez nie przedostać, co samo w sobie jest dwuznaczne i symbolizuje akt seksualny.

Choć z pewnością łatwo jest utracić na huśtawce pantofelek, także i ten element ma znaczenie symboliczne. Motyw utraconego buta, znany chociażby z klasycznej baśni o Kopciuszku, przybrał w sztuce nieco mniej niewinne znaczenie. W XVI-wiecznej Holandii na obrazach w ten sposób przedstawiano prostytutki2, ale sam motyw z dużą częstotliwością pojawia się właśnie w sztuce XVIII wieku jako symbol utraconego dziewictwa.

W przypadku Huśtawki Fragonarda kobieta zrzuca pantofelek, aby dać seksualny znak i przyzwolenie leżącemu na trawie mężczyźnie. Niezależnie od tego, jak spojrzymy na poszczególne elementy, z Huśtawki aż bije atmosfera seksualnej swobody i niczym nieskrępowanego, dwuznacznego flirtu. Brak tu niepotrzebnego moralizatorstwa – pozostaje tylko miłość i radość z seksualnego spełnienia, które niedługo nadejdzie.

Inspiracje

Huśtawka: obraz-ikona, nie mniej popularny niż Mona Lisa Leonarda da Vinci, Krzyk Edvarda Muncha czy Słoneczniki Van Gogha. Stał się częścią popkultury, a scena nim inspirowana pojawiła się w animacji Disneya sprzed kilku lat Zaplątani (2010), a obraz inspirowany sceną wisi w sali królewskiego zamku w innym popularnym filmie ze słynnej hollywoodzkiej wytwórni – Kraina lodu (2013).

Inspiracje filmowe

Słynny projektant luksusowych butów z czerwoną podeszwą, Manolo Blahnik, kilka lat temu zainspirował się obrazem Fragonarda, projektując buty dla Kirsten Dunst odgrywającej główną rolę w filmie Maria Antonina (2006) o najsłynniejszej francuskiej królowej.

bibliografia, artykuły o sztuce, niezła sztuka

Bibliografia:
1. Posner D., The Swinging Women of Watteau and Fragonard, w: The Art Bulletin 1982, t. 64, nr 1.
2. Molotiu A., Fragonard’s Allegories of Love, Los Angeles 2007.


  1. “I should like (…) to have you paint Madame (pointing to his mistress) on a swing that a bishop would set going. You will place me in such a way that I would be able to see the legs of this lovely girl (…)”, w: D. Posner, The Swinging Women of Watteau and Fragonard, w: The Art Bulletin 1982, t. 64, nr 1, s. 83.
  2. Ibidem, s. 87.
Michalina Peruga

» Michalina Peruga

Absolwentka historii sztuki na Uniwersytecie Warszawskim i filmoznawstwa na Uniwersytecie Łódzkim. Uwielbia twórczość Alfreda Hitchcocka, film noir, malarstwo średniowieczne i sztukę włoskiego renesansu. Fascynuje ją faktura obrazu – dlatego wszystkie dzieła ogląda z nosem przy podobraziu (stresując tym muzealnych pracowników). Niejeden alarm udało jej się uruchomić w ten sposób. Niechcący oczywiście.


Portal NiezlaSztuka.net prowadzony jest przez Fundację Promocji Sztuki „Niezła Sztuka”. Wszystkie publikacje finansowane są dzięki darowiznom Czytelników. Dlatego Twoja pomoc jest bardzo ważna. Jeśli chcesz wesprzeć nas w tworzeniu tego miejsca w polskim internecie na temat sztuki, będziemy Ci bardzo wdzięczni. Nawet 1 zł ma dla nas ogromne znaczenie.

Wesprzyj »



Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *




Niezła Sztuka?
Czytam. Lubię. Wspieram.
Spodobał Ci się artykuł? Wesprzyj nas »