„Nie ma tego, o czym mówisz: ani diabła, ani piekła. Dusza twa zemrze prędzej jeszcze niż twoje ciało, nie lękaj się zatem niczego”¹ – Fryderyk Nietzsche.

Jednak większość ludzi – żyjących dawniej i współcześnie – nie podziela nihilizmu niemieckiego filozofa. Ludzkość wierzy w życie pozagrobowe, od wieków boi się piekła i wyobraża je sobie na różne sposoby. Już w starożytnej mitologii pojawiła się bardzo konkretna wizja świata podziemnego i Szatana, jednak to biblijna Księga Apokalipsy stała się główną inspiracją artystów obrazujących inferno w literaturze, a następnie w malarstwie.

Raphael Morghen, Dante Alighieri, (wg rysunku Stefano Tofanellego) | 1768–1833, Rijksmuseum, Amsterdam

Przełomowym dziełem traktującym o piekle, opisującym hierarchię i strukturę podziemnego świata, był ukończony w 1321 roku średniowieczny poemat Dantego Alighieri, Boska komedia. Stworzona przez włoskiego poetę eschatologiczna wizja zaświatów – Raju, Czyśćca i Piekła – powstała w oparciu o motywy biblijne, szóstą pieśń Eneidy oraz szereg innych literackich utworów o charakterze wizyjnym. Z antycznego poematu Wergiliusza zaczerpnął Dante wiele wątków, a także pamiętne określenie „Cienie” będące nazwą błąkających się w zaświatach dusz. Z kolei Alighieri i jego najsłynniejsze dzieło zainspirowali wielu późniejszych artystów, szczególnie malarzy. Cykle ilustracji do Boskiej komedii stworzyli między innymi Gustave Doré, William Blake, Sandro Botticelli, a także kontrowersyjny surrealista Salvador Dalí.

Przed wami chronologiczny przegląd kilku wybranych dzieł malarskich ilustrujących Piekło, Lucyfera i Sąd Ostateczny. Jedne są bardziej dosłowne i przerażające, inne subtelne i symboliczne, ale wszystkie łączy to, że wyrosły z lęku przed nieznanym i były próbą uchwycenia tego, co czeka człowieka po śmierci.

1. Autor nieznany, Sąd Ostateczny | XII wiek, Torcello

Autor nieznany, Sąd Ostateczny, detal ǀ XII wiek, Bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny na Torcello

Monumentalna mozaika naścienna w stylu bizantyjskim zdobi wnętrze Bazyliki Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny na włoskiej wyspie Torcello. Część mozaikowego Sądu Ostatecznego stanowi obraz Piekła. Zarówno świat podziemny jak i wizerunek Szatana przedstawiony przez anonimowego artystę są wyjątkowe.

Czytaj dalej →