O czym chcesz poczytać?
  • Słowa kluczowe

  • Tematyka

  • Rodzaj

  • Artysta

Sandro Botticelli „Wiosna”



Potrzebujemy Twojej pomocy. Wesprzyj nas na PATRONITE »

Sandro Botticelli Wiosna (Primavera), ok. 1477-1482
tempera, deska, 203 × 314 cm, Galeria Uffizi, Florencja

Sandro Botticelli Wiosna Botticelli Primavera, Giuliano de Medici, Wiosna, Simonetta Vespucci, ok. 1477-1482 tempera, deska, 203 × 314 cm, Galeria Uffizi, Florencja

Sandro Botticelli Wiosna, ok. 1477-1482
tempera, deska, 203 × 314 cm, Galeria Uffizi, Florencja

Są dwa obrazy, które natychmiast i bez wątpienia kojarzą się z Botticellim – pierwszy to Narodziny Wenus, a drugim jest Primavera, czyli Wiosna, która uchodzi za jedno z najbardziej tajemniczych dzieł. Mimo to niezmiennie zachwyca widzów podczas zwiedzania Galerii Uffizi. Co takiego kryje się w obrazie Botticellego, że wzbudza tyle emocji?

Już w XV wieku badacze próbowali zinterpretować Primaverę, odkryć jej genezę i nadać właściwe znaczenie. Do dziś jednak nie ma pewności, która z koncepcji jest prawidłowa. Historycy nie są w stanie nawet dokładnie określić dokładnej daty powstania tego dzieła – zresztą podobny problem jest z Narodzinami Wenus. Wiosnę datuje się na lata 1477-1482. Obraz mógł należeć do Lorenza i Giovanniego di Pierfrancesco, o czym świadczy rejestr z 1499 roku, odkryty w 1975. Początkowo Primavera miała wisieć w przedsionku alkowy Lorenza di Pierfrancesco w jego florenckim pałacu, ale znawcy twierdzą, że dzieło Botticellego powstało do willi di Castello na prośbę Lorenza de Medici, który był kuzynem Pierfrancesca. W ówczesnych czasach Medyceusze byli bardzo znaną rodziną florenckich bankierów, a później stanowili ród wielkich książąt Toskanii.

Sandro Botticelli, Wiosna, Simonetta Vespucci, Niezła Sztuka

Sandro Botticelli Wiosna, ok. 1477-1482
tempera, deska, 203 × 314 cm, Galeria Uffizi, Florencja

Urodzony w roku 1445 Sandro Botticelli, już w 1470 prowadził własny warsztat i pozostawał w bliskich kontaktach z Medyceuszami, dla których tworzył nie tylko różnego rodzaju sceny rodzajowe, ale również portrety.

Sandro Botticelli, Autoportret</em> z obrazu <em> Pokłon Trzech Króli, ok. 1475, Galeria Uffizi, Florencja

Sandro Botticelli Autoportret z obrazu Pokłon Trzech Króli ok. 1475, Galeria Uffizi, Florencja

Ojciec Sandra posłał go do pracowni złotnika na naukę zawodu, jednak kiedy przekonał się o niezwykłym talencie syna, umieścił go w pracowni malarza Fra Filippo Lippiego. Po ukończeniu terminowania u Lippiego nastąpił zwrotny moment w życiu Botticellego. Lukrecja Medici zaproponowała mu zamieszkanie pod jednym dachem z jej synami. Była to kobieta silna i kochająca sztukę. Od tej pory Sandro znalazł swoje miejsce w Palazzo Medici i był traktowany jak członek rodziny. W lecie podróżował z całą rodziną do Cafaggiolo. Po drodze, w Careggi, miał okazję uczestniczyć w Platońskiej Akademii Florenckiej. Zapoznawał się z platońską filozofią Ficina i starożytną mitologią wg Poliziana. Wszystko to przenikało do jego sztuki.

Kto nadał dziełu jego nazwę?

Jak sugeruje już sam tytuł obrazu, Sandro Botticelli przedstawił nadejście i świętowanie wiosny. Co ciekawe, to nie malarz nazwał tak swój obraz, ale włoski historiograf Giorgio Vasari, który zajmował się opisywaniem twórczości włoskiego artysty.

Wiosna prawdopodobnie została umieszczona w białej ramie i wisiała nad lettuccio, czyli drewnianą ławą z szerokim oparciem, uważaną za pierwowzór sofy. To tłumaczyłoby podłużny format dzieła oraz zastosowanie przez Botticellego szczególnego rodzaju wklęsłej perspektywy, służącej do przedstawienia postaci na łące.

W rolach głównych wystąpili

Botticelli ukazał swoich bohaterów na tle gaju pomarańczowego, będącego symbolem rodu Medyceuszy. Każda z namalowanych postaci ma pierwowzór w mitologii greckiej i rzymskiej. W centrum malowidła została umieszczona bogini miłości Wenus. Jej znaczenie podkreśla sposób ułożenia gałęzi, znajdujących się tuż za boginią – łagodny łuk z mirtu.

Sandro Botticelli, Wiosna, Medici, Wenus, Niezła Sztuka

Sandro Botticelli Wiosna, detal, ok. 1477-1482
tempera, deska, 203 × 314 cm, Galeria Uffizi, Florencja

Obok Wenus, po prawej stronie, można zauważyć grupę trzech postaci. Zefir, czyli bóg wiatru zachodniego, który wiosną budzi przyrodę do życia, a upalnym latem daje kojący chłód, obejmuje nimfę Chloris, która na naszych oczach przemienia się w odzianą w kwiecistą suknię Florę.  Botticelli mógł przeczytać opowieść o Chloris w Metamorfozach Owidiusza.

Sandro Botticelli, Wiosna, Medici, Chloris, Flora, Zefir, Niezła Sztuka

Sandro Botticelli Wiosna, detal, ok. 1477-1482
tempera, deska, 203 × 314 cm, Galeria Uffizi, Florencja

Według mitu nimfa została zniewolona przez Zefira w ogrodzie Hesperyd. Mimo to wzięła z nim później ślub, dzięki czemu mogli wspólnie cieszyć się wieczną wiosną. Na obrazie Botticellego Chloris otwiera usta, jakby chciała krzyknąć, lecz spomiędzy jej warg wydobywają się jedynie kwiaty, ozdabiające Florę.

Florencki malarz ukazał Zefira jako negatywną postać, jednak w świecie antycznym bóg wiatru uchodził za pozytywnego bohatera, związanego z wiosną i boginią Wenus. Według poematu słynnego uczonego na dworze Medyceuszy, Angelo Poliziano, Zefir miał być jedynym wiatrem, który mógł wchodzić do ogrodu Wenus, bowiem to jemu zawdzięczano poranną rosę oraz słodki zapach kwiatów.

Nad postacią Wenus unosi się jej syn Kupidyn. Z zawiązanymi oczami strzela z łuku w kierunku trzech tańczących Gracji.

Sandro Botticelli, Wiosna, Medici, Kupidyn, Niezła Sztuka

Sandro Botticelli Wiosna, detal, ok. 1477-1482
tempera, deska, 203 × 314 cm, Galeria Uffizi, Florencja

Prawdopodobnie trafi w środkową Castitas, symbolizującą Czystość. Po prawej od niej, ozdobioną perłami, widać Pulchritudo ukazaną jako Piękno. Po lewej, z dużą broszka na piersi, stoi Voluptas – Rozkosz.

Sandro Botticelli, Wiosna, Medici, Trzy Gracje, Niezła Sztuka

Sandro Botticelli Wiosna, detal, ok. 1477-1482
tempera, deska, 203 × 314 cm, Galeria Uffizi, Florencja

Castitas, która zaraz zostanie ugodzona strzałą, wpatruje się w Merkurego. Rzymski bóg handlu i zysku, posłaniec bogów, był synem Mai, na której cześć nazwano piąty miesiąc roku majem. Na obrazie Merkury odgania kaduceuszem chmury, dla których nie ma miejsca w pięknym ogrodzie Wenus.

Sandro Botticelli, Wiosna, Medici, Merkury, Niezła Sztuka

Sandro Botticelli Wiosna, detal, ok. 1477-1482
tempera, deska, 203 × 314 cm, Galeria Uffizi, Florencja

Botticelli na swoim malowidle nie przekroczył liczby dziewięciu postaci, którą w ówczesnych czasach, według traktatów o malarstwie, uważano za graniczną dla powstania dobrego obrazu. Wydaje się, że włoski artysta nie przedstawił konkretnego mitu, lecz czerpał inspirację dla zmysłowej sceny z wielu źródeł antycznych, jak i piętnastowiecznych.

Postać Wenus, w porównaniu z pozostałymi postaciami, wygląda na odsuniętą w głąb obrazu, tak jakby chciała oddać miejsce swojemu dworowi. Poprzez umieszczenie bogini w centrum i dzięki krojowi sukni, można tę postać utożsamiać z tradycyjnymi piętnastowiecznymi wizerunkami Marii. Ponadto Wenus wykonuje charakterystyczny ruch błogosławiącej ręki, co tym bardziej nasuwa skojarzenie z Matką Boską. Według niektórych Merkury przypomina świętego Sebastiana.

Według innej interpretacji Wiosnę Botticellego można odczytywać w kontekście mitologii. Wówczas słynne dzieło prezentowałoby królestwo Wenus, tak wysławiane przez starożytnych poetów oraz twórców z kręgu Medyceuszy, m.in. przez pisarza i humanistę Angelo Poliziano. Władza Wenus sprawowana nad światem oraz dominacja dobra nad złem mogłyby być symbolem neoplatońskiej wizji utopii humanistycznej, bardzo popularnej w czasach Botticellego.

Niektórzy historycy sztuki traktują Primaverę jako alegorię czasów udanych rządów Lorenza de Medici, uznanego i słynnego polityka, biznesmena oraz mecenasa doby renesansu.

Dzieło z romansem w tle?

Jedna z interpretacji wskazuje na ukrytą symbolikę Primavery. Istnieją przypuszczenia, że Botticelli przedstawił na obrazie historię niespełnionej miłości Giuliana de Medici (namalowanego pod postacią Merkurego) i jego przedwcześnie zmarłej kochanki Simonetty Vespucci (Wenus). Aby Warburg w swojej słynnej pracy doktorskiej z 1893 roku forsował właśnie taką wersję.

Simonetta, uważana za wielką piękność ówczesnej Florencji, była żoną Marca Vespucciego (kuzyna słynnego Amerigo Vespucci). Niestety bardzo młodo zmarła, w wieku ok. 22 lat. Data jej śmierci – 26 kwietnia 1476 roku – stała się dość symboliczna, ponieważ Giuliano de Medici zmarł dokładnie dwa lata później, 26 kwietnia 1478 roku. Został zasztyletowany w kościele. Zamach zorganizowali wrogowie Medyceuszy – rodzina Pazzich.

Simonetta Vespucci

Narodziny Wenus kontra Primavera

Czy Primavera to hołd dla zakochanej pary? Czy jednak obraz powstał, jak twierdzi Gombrich, dla Lorenzo di Pierfrancesco de’Medici jako podarunek ślubny? Tego się już chyba nie dowiemy.

Leksykon roślin

Wiosnę Botticellego uznaje się także za niezwykły zbiór botaniczny, bowiem malarz na swoim obrazie przedstawił około 500 zidentyfikowanych roślin z niemalże 190 różnymi kwiatami, a w przypadku aż 130 udało rozpoznać się konkretny gatunek.

wiosna_1
Pomarańcza
(Citrus sinensis)
Pomarańczowy gaj, pomarańcza odnosi się do godła heraldycznego rodziny Medici.

wiosna_1
Stokrotka
(Bellis perennis)
Symbol miłości, kwiat używany w zabawie „kocha, nie kocha”. Dziki kwiat z obszaru Włoch.

wiosna_1
Fiołek
(Viola)
Święty kwiat Wenus, którym była ukoronowana w chwili narodzin. Kwitnie w maju.

wiosna_1
Niezapominajka
(Myosotis)
Powszechnie kojarzone z rozpaczliwą i wieczną miłością. Symbol pamięci i wspomnień.

wiosna_1
Irys
(Iris)
Element z godła miasta Florencji i część tarczy rodziny Medici.

wiosna_1
Chaber
(Centaurea)
Fiolet chabrów jest symbolem miłości, kojarzony głównie z małżeństwem.

wiosna_1
Jaskier
(Ranunculus)
Żółte lub białe kwiaty, zwane także „złotym guzikiem”, są symbolem śmierci ze względu na wysoką toksyczność.

wiosna_1
Mak polny
(Papaver rhoeas)
W starożytności ten polny kwiat o delikatnych, karminowych płatkach uważany był za znak płodności.

wiosna_1
Róża
(Rosa)
Symbol wiosny, kojarzony z miłością i pięknem, w chrześcijaństwie symbol maryjny oraz symbol czystości.

wiosna_1
Hiacynt
(Hyacinthus)
Ta wieloletnia roślina o wspaniałym zapachu symbolizuje związek małżeński.

wiosna_1
Mirt
(Myrtus)
Na obrazie ten krzew pojawia się wokół Wenus, z którą jest związany. Symbolizuje płodność i wierność.

wiosna_1
Żmijowiec zwyczajny
(Echium vulgare)
Roślina uznawana za lekarstwo na ukąszenie węża, kwitnie na początku maja.

Ta niezwykła dbałość o detale, umiejętne odtworzenie piękna przyrody, elegancja i poetyckość ukazanych postaci, a także niejednoznaczna wymowa sprawiają, że dzieło Botticellego fascynuje i zadziwia nieprzerwanie od kilku wieków.

bibliografia, artykuły o sztuce, niezła sztuka
Bibliografia:
1. Beckett W., Historia malarstwa. Wędrówki po historii sztuki zachodu, Warszawa 1996.
2. Botticelli Past and Present, London 2019.
3. Buszyński J., Osęka A., 100 najsłynniejszych obrazów, Warszawa 1977.
4. Leksykon malarstwa od A do Z, red. S. Gibka, Warszawa 1992.
5. Łysiak W., Malarstwo białego człowieka, T.2, Warszawa 2010.
6. Strathern P., Medyceusze. Mecenasi sztuki – tyrani – kochankowie, Warszawa 2007.
7. Sánchez L. G., Botticelli, Warszawa 2011.

Agata Dobosz

» Agata Dobosz

Absolwentka twórczego pisania i edytorstwa, magister antropologii literatury, teatru i filmu. Interesuje się kulturą szeroką pojętą, szczególnie sztuką i literaturą XIX i XX wieku. Nie wyobraża sobie dnia bez książki, muzyki, kilku obrazów i sportu.

Portal NiezlaSztuka.net prowadzony jest przez Fundację Promocji Sztuki „Niezła Sztuka”. Jeśli chciałbyś/chciałabyś wesprzeć nas w tworzeniu miejsca w polskim internecie na temat sztuki, które nie ma reklam możesz przekazać nam darowiznę, nawet 1 zł ma dla nas ogromne znaczenie.

Wesprzyj »


2 thoughts on “Sandro Botticelli „Wiosna”

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *



ns-wspieram-post

Spodobał Ci się artykuł? Wesprzyj nas »