O czym chcesz poczytać?
  • Słowa kluczowe

  • Tematyka

  • Rodzaj

  • Artysta

Rembrandt „Dwaj afrykańscy mężczyźni”



Potrzebujemy Twojej pomocy. Wesprzyj nas »

Rembrandt, Dwaj afrykańscy mężczyźni, 1661
olej, płótno, 77,8 × 64,4 cm,
Mauritshuis, Haga

Rembrandt, Dwaj Afrykańscy mężczyźni, sztuka holenderska, Niezła sztuka

Rembrandt, Dwaj Afrykańscy mężczyźni | 1661, Mauritshuis, Haga

Dwaj mężczyźni ukazani zostali w nieformalnych pozach. Ten po prawej stoi wyprostowany, z ramionami wspartymi na biodrach, spogląda w lewo, poza przestrzeń obrazu. Zdaje się przemawiać, jego usta są lekko rozchylone. Szerokie pasmo światła pada z lewej strony rozświetlając jego oczy, nos i czubki wargi, pozostawiając resztę twarzy w półmroku. Na prawym ramieniu wsparł podbródek jego towarzysz. Wzrok ma skierowany ku dołowi, lekko nieobecny, być może w skupieniu słucha słów wypowiadanych przez kompana. To Dwaj afrykańscy mężczyźni, obraz ukończony przez Rembrandta van Rijn w 1661, o czym informuje umieszczona na nim data i sygnatura. Dzieło, obecnie przechowywane w muzeum Mauritshuis w Hadze, jest niewątpliwie najważniejszym przedstawieniem czarnych osób w całej twórczości mistrza.

Do niedawna niewiele było wiadomo o tej kompozycji, niektórzy badacze uważali nawet, że jest to podwójne studium tej samej postaci. Nie było to bezpodstawne podejrzenie, takie szkice rozmaitych ustawień głów i figur jednego modela znane są z twórczości wielu artystów, w tym samego Rembrandta, ale również Petera Paula Rubensa.

Rembrandt, Murzynka, grafika, malarstwo holenderskie, sztuka holenderska, Niezła sztuka

Rembrandt, Biała Murzynka | ok. 1630, Cooper Hewitt Smithsonian Design Museum, Nowy Jork

Służyły im one jako materiał pomocniczy przy komponowaniu obrazów i były wielokrotnie wykorzystywane do rozmaitych zestawień. Osoby czarnoskóre pojawiały się w malarstwie europejskim sporadycznie, zazwyczaj ukazywano je w scenie Pokłonu trzech króli.

Hendrick Heerschop, Król Kasper Kacper, malarstwo holenderskie, sztuka holenderska, Niezła sztuka

Hendrick Heerschop, Król Kacper | 1654-1659, Gemäldegalerie, Berlin

Rembrandt jednak miał inny cel w ukazaniu wizerunku tych dwóch mężczyzn. Od połowy siedemnastego wieku w jego twórczości zauważalny jest coraz silniejszy wzrost zainteresowania ukazywaniem emocji i wewnętrznych stanów portretowanych osób. Skupiał się nie tylko na indywidualnych ich przejawach, ale również na wzajemnych interakcjach między postaciami. We wcześniejszej twórczości relacje między osobami budował za pomocą wyrazistych gestów. Po połowie wieku zwracał się ku bardziej intymnemu budowaniu nastroju, poprzez delikatne gesty, mowę ciała, czy wyraz twarzy. Najlepszym przykładem tej tendencji jest niewątpliwie tzw. Żydowska narzeczona z 1665, w której subtelna gra gestów i spojrzeń pozwala widzowi doświadczyć całego spektrum emocji pomiędzy sportretowaną parą zakochanych.

Rembrandt, Żydowska narzeczona, Rijksmuseum, Amsterdam, sztuka holenderska, Niezła sztuka

Rembrandt Żydowska narzeczona  |  ok. 1667
olej, płótno, 121,5 × 166,5 cm, Rijksmuseum, Amsterdam

Na obrazie z Mauritshuis bliskość ukazana pomiędzy dwoma mężczyznami pozwala doszukiwać się pomiędzy nimi pokrewieństwa, być może byli braćmi. W ówczesnych holenderskich portretach rodzeństwo często ukazywane było właśnie w rozmaitych nieformalnych pozach i bliskim kontakcie.

W 1656 roku w spisie obrazów z pracowni Rembrandta odnotowano kompozycję z dwoma czarnymi mężczyznami. Najprawdopodobniej chodziło o ten obraz z Mauritshuis, gdyż przedstawienie dwóch czarnoskórych mężczyzn było dużo bardziej nietypowe, niż studium pojedynczej postaci. Możliwe zatem, że artysta pracował nad tym obrazem dość długo i rozpoczął go jeszcze w okresie, kiedy mieszkał w pobliżu Jodenbreestraat. To istotne dla zrozumienia kim mogli być mężczyźni ukazani na obrazie.

Jak wykazały najnowsze badania archiwalne w tej właśnie okolicy zamieszkiwała czarna społeczność, składająca się z przybyszów z holenderskich kolonii lub spoza Niderlandów. W większości były to osoby wolne, wykonujące zawód służących, marynarzy, ale byli pośród nich również niewolnicy.

Jan Verkolje, Portret Johana de la Faille, malarstwo holenderskie, sztuka holenderska, Niezła sztuka

Jan Verkolje, Portret Johana de la Faille | 1674, Wadsworth Atheneum, Hartford

Na podstawie zachowanych dzieł Rembrandta można wnioskować, że artysta utrzymywał kontakty z ową społecznością i często portretował jej przedstawicieli. Zachowało się co najmniej dwanaście obrazów, osiem rycin i sześć rysunków ukazujących czarnoskóre osoby. Każdy z nich daje świadectwo uważnej obserwacji oraz potrzeby uchwycenia osobowości ukazywanej postaci.

Gerrit Dou, Gerard Dou, Portret Murzynki, sztuka holenderska, malarstwo holenderskie, Niezła sztuka

Gerrit Dou, Portret Murzynki | ok. 1630/35, Landesmuseum Hannover Das WeltenMuseum

Kompozycja z dwoma czarnymi mężczyznami została ukończona przez Rembrandta w 1661, mieszkał już wtedy na Rozengracht w dzielnicy Jordaan. Badacze uznają, że w tym późniejszym okresie został namalowany kostium, w który ubrany jest mężczyzna po prawej stronie. Spod szala nonszalancko zarzuconego na jego ramiona, wyłania się tunika przypominająca rzymski strój. Czemu postanowił ubrać się właśnie w ten sposób? A może to inwencja samego artysty, który realizował w ten sposób swoją fantazję? Istnieje prawdopodobieństwo, że Rembrandt nawiązał do zawodu swojego modela. Osoby czarnoskóre znajdowały zatrudnienie również jako statyści w teatrze, co oznacza występowanie w rozmaitych kostiumach. Takich jaki nosi sportretowany mężczyzna. Za ukazaniem go jako aktora przemawia kompozycja – rozchylone usta sugerują wypowiadanie słów, a sądząc po zasłuchanym wyrazie twarzy jego towarzysza, słowa te układają się w przemowę. Może to monolog z przedstawienia? Trudno jednak o jednoznaczną interpretację. Dotarcie do imion czarnych osób zamieszkujących okolice Jodenbreestraat jest nieomal niemożliwe, a jeszcze trudniej jest przyporządkować te zachowane nazwiska do wizerunków na obrazach dawnych mistrzów holenderskich.

Cornelis van Dalen II, Popiersie kobiety w perłowym naszyjniku, Rijksmuseum, malarstwo holenderskie, sztuka holenderska, Niezła sztuka

Cornelis van Dalen II, Popiersie kobiety w perłowym naszyjniku | ok. 1660, Rijksmuseum, Amsterdam

bibliografia, artykuły o sztuce, niezła sztuka

Bibliografia:
1. Black in Rembrandt’s Time, red. E. Kolfin i E. Runia, katalog wystawy w muzeum Rembrandthuis, Amsterdam 2020.
2. Hondius D., Blacks in Early Modern Europe: New Research from the Netherlands, (w:) Black Europe and the African Diaspora, The University of Illinois 2009.


sklep.niezlasztuka.net

sklep.niezlasztuka.net

Dziękujemy Ci, że czytasz nasze artykuły. Właśnie z myślą o takich cudownych osobach jak Ty je tworzymy. Osobach, których nie przerażają długie artykuły, które lubią czytać i doceniają nasze publikacje. Wszystko, co widzisz na portalu jest dostępne bezpłatnie, a ponieważ wkładamy w to dużo serca i pracy, to również zajmuje nam to sporo czasu. Nie mamy na prowadzenie portalu grantu ani pomocy żadnej instytucji. Bez Waszych darowizn nie będziemy miały funduszy na publikacje. Dlatego Twoje wsparcie jest dla nas bardzo ważne. Jeśli lubisz czytać niezłosztukowe artykuły – wesprzyj nas. Nawet niewielka kwota ma ogromne znaczenie. Zwłaszcza teraz potrzebujemy Twojej pomocy bardziej niż kiedykolwiek.
Dziękujemy Ci bardzo, Asia i Dana, założycielki Fundacji Niezła sztuka

» Aleksandra Janiszewska

Na co dzień kustoszka malarstwa niderlandzkiego w Muzeum Narodowym w Warszawie, czasami wykładowczyni akademicka. W wolnym czasie autorka bloga www.otulinablog.pl, którym próbuje przekonać, że kontakt ze sztuką wcale nie musi być trudny.


Portal NiezlaSztuka.net prowadzony jest przez Fundację Promocji Sztuki „Niezła Sztuka”. Wszystkie publikacje finansowane są dzięki darowiznom Czytelników. Dlatego Twoja pomoc jest bardzo ważna. Jeśli chcesz wesprzeć nas w tworzeniu tego miejsca w polskim internecie na temat sztuki, będziemy Ci bardzo wdzięczni.

Wesprzyj »



Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *