Tryptyk Portinarich

Mecenasem artykułu jest:
rowery gazelle logo


Tryptyk Portinarich, namalowany przez Hugo van der Goesa w latach 1473-1480, został ufundowany przez Tommaso Portinariego do kaplicy rodowej mieszczącej się w kościele Sant’Egidio w szpitalu Santa Maria Nuova we Florencji.

Hugo van der Goes, Tryptyk Portinarich | ok.1475, Galeria Uffizi we Florencji

Hugo van der Goes, Tryptyk Portinarich | ok.1475, Galeria Uffizi we Florencji

To niewiarygodne w swym rozmachu dzieło – efekt wielkiego talentu artysty – jest jednocześnie wyrazem ogromnej ambicji, zamożności i swoistej pychy kupca, człowieka zawrotnej kariery jakim był Tommaso Portinari. Przeszedłszy szybko kolejne stopnie wtajemniczenia zawodowego w filii banku Medyceuszy w Brugii, stał się ostatecznie jego kierownikiem, z czasem zaś radcą dworu i doradcą finansowym księcia Karola Śmiałego. Wielkie sumy, jakich udzielał księciu, szybko doprowadziły do upadku banku i chwilowego zachwiania się jego kariery, jednak ta, wyjątkowo szybko zyskała nowe oblicze: Tommaso został posłem i uzyskał tytuł ambasadora Medyceuszy na dworze hiszpańskim 1.

Ta niezwykła droga zawodowa Portinariego odzwierciedla nowożytny fenomen, jakim w renesansie stał się zawód kupca i poczucie siły pieniądza! W XVI stuleciu opublikowano w Italii traktat O oszczędności, w którym można było przeczytać, iż „pieniądz jest dla człowieka krwią najpierwszą. Bo gdy człowiekowi krew wytoczyć z żył, będzie jeszcze mógł powrócić do zdrowia. Ale jeśli odbierze mu się pieniądze, odbierze mu się i życie”2. Zamknięte skrzydła tryptyku ukazują dość ascetyczne Zwiastowanie. Zostały one wykonane w monochromatycznej tonacji, naśladującej formułę techniki rzeźbiarskiej (en grisaille). Dopiero po otwarciu skrzydeł ukazuje nam się niewiarygodnie bogata sceneria, wprowadzająca widza „bez oddechu” w tłoczną od ludzi i świętych scenerię. Oba boczne skrzydła, z daleką panoramą w tle, stanowią kulisy dla rodzinnej galerii portretów.

Czytaj dalej


  1. O tryptyku Portinarich i życiu Tommaso Portinariego: A. Ziemba, Sztuka Burgundii i Niderlandów 1380-1500. Tom II. Niderlandzkie malarstwo tablicowe 1430-1500, Warszawa 2011, s. 307-322.
  2. R. Romano, Między dwoma kryzysami. Włochy Renesansu, przeł. H. Szymańska, J. S. Łoś, Warszawa 1978, s. 36-37.