O czym chcesz poczytać?
  • Słowa kluczowe

  • Tematyka

  • Rodzaj

  • Artysta

Carlo Crivelli „Madonna z dzieciątkiem”



Carlo Crivelli, Madonna z Dzieciątkiem, ok. 1480
tempera/złoto na desce, 37,8 × 25,4 cm, Metropolitan Museum Of Art, Nowy Jork

Carlo Crivelli, Madonna z Dzieciątkiem, ok. 1480 tempera/złoto na desce, 37,8 × 25,4 cm, Metropolitan Museum Of Art, Nowy Jork

„OPVS · KAROLI · CRIVELLI · VENETI” [dzieło Carlo Crivelli Wenecja] – tak brzmi sygnatura na obrazie Madonny z Dzieciątkiem. Autor dzieła to Mistrz szkoły weneckiej, przedstawiciel renesansu włoskiego.

Na tle uroczego krajobrazu włoskiej wioski ukazującej w sztafażu postacie ludzkie w turbanach, których to strój jest identyfikowany jako ludzi „niewiernych”, widzimy wizerunek Madonny z Dzieciątkiem. Są oni przedstawieni w otwartej przestrzeni, jakby poza oknem, tarasem, od której odgradza ich dwukolorowa, pęknięta, marmurowa, bogato zdobiona w ornamenty balustrada. Na przerzuconej przez balustradę żółtej materii imitującej marmur i wtopionej w całość balustrady widzimy siedzące na poduszce zdobionej złotem Dzieciątko Jezus. Obok poduszki została namalowana siedząca na odgrodzeniu mucha.

Muchy i inne owady symbolizują krótkość życia, zło i grzech. Prócz tego będąc szkodnikami powodują psucie żywności, a co za tym idzie wszelkie zarazy przyczyniające się do samej Apokalipsy. Jako towarzyszki diabła (hebr. Belzebub – „Pan much i komarów”) muchy są już wymieniane w Starym i Nowym Testamencie. Symbolizują grzech i zło, ale też ulotność duszy ludzkiej, tak jak motyl. Bywają symbolem wanitatywnym jak i zaświadczają o przyszłym zmartwychwstaniu Chrystusa.

Niesforne niemowlę, przytrzymywane przez matkę ma lekko spuszczoną głowę, a w dłoniach trzyma ptaszka. Jest to Szczygieł. Gatunek ten jest wiązany z pasją Chrystusa, ponieważ według legendy to właśnie szczygieł wyjmował ciernie z korony wbite w głowę Chrystusa, gdy On wisiał na krzyżu.

Wysmukła, smutna Madonna jest odziana w bogato zdobione i haftowane stroje, obsypane klejnotami. Wierzchni płaszcz jest z niebieskiej materii zdobny w gwieździste ornamenty, a pod spodem czerwona suknia właściwa. Dwa welony zakończone sznurem pereł z klejnotami zdobią jej głowę. Nad postaciami świętych widzimy złote nimby z drogocennymi precjozami.

Crivelli tworzy kolejne tło dla postaci. Fioletowa membrana oddziela świat natury od świata sprzed balustrady. Nad membraną girlanda z owoców.

Bogactwo, obfitości złota i wyrafinowanych kolorów, w które udało się wyposażyć jego postacie dodaje wyjątkowych wrażeń. Z wielką gracją pełną gestów jawi nam się to dzieło dość wielkiej wagi na owe czasy. Szczygieł z rozpostartymi skrzydłami w nieporadnych dłoniach Chrystusa symbolizuje zapowiedź śmierci Zbawiciela, by następnie oznajmić wszem i wobec zmartwychwstanie. Czerwona główka szczygła zaś to symbol Pasyjny kojarzony się z męczeńską krwią Chrystusa.

Ogórek i jabłka znajdujące się w girlandzie zapowiadają zmartwychwstanie Jezusa, który jest nowym wcieleniem Adama. Ogórek bywa również często kojarzony z wizerunkiem Madonny, jako wolnej od grzechu pierworodnego – za interpretacją słów proroka Izajasza: „Córa Syjonu ostała się jak chatka w winnicy, jak szałas w ogrodzie warzywnym, jak miasto oblężone” (1, 8). Niewątpliwie obraz oblężonego miasta nawiązuje do Maryi, która żyjąc w otoczeniu grzechu, sama była od niego wolna, niepokalana. Ogórek jest też znakiem zmartwychwstania, po trzech dniach i nocach w brzuchu wieloryba, Jonasz obudził się pod altaną z drzewa rycynusowego – rodzaj dyni, ogórka.

Symbolika jabłka wiąże się z Maryją, jako drugą Ewą. Zrywając owoc, Ewa popełniła grzech pierworodny, zaś Maryja, przez wcielenie i narodzenie Chrystusa, przyczyniła się do wybawienia ludzkości od tego grzechu. Jabłko jest bowiem atrybutem ikonograficznym Maryi jako nowej, drugiej Ewy, a w rękach Matki Bożej czy Dzieciątka Jezus staje się symbolem zbawienia. Adam, zjadając owoc z rajskiego drzewa, dopuścił się grzechu za sprawą Ewy, okazując się przyczyną duchowej śmierci ludzkości: „Wtedy niewiasta spostrzegła, że drzewo to ma owoce dobre do jedzenia, że jest ono rozkoszą dla oczu i że owoce tego drzewa nadają się do zdobycia wiedzy. Zerwała zatem z niego owoc, skosztowała i dała swemu mężowi, który był z nią; a on zjadł” (Rdz 3, 6-7)… Jabłka na obrazach maryjnych były zatem „znakiem przestępstwa pierwszych rodziców”.

Ojcowie Kościoła – św. Augustyn i św. Ambroży porównywali Chrystusa do „jabłka wiszącego na jabłoni, które wydziela piękny zapach odkupienia. Owoc ten – Chrystus, nie tylko wydziela zapach, lecz także stanowi słodki pokarm”.

Takie ukryte elementy pełne symboli i alegorii, ale i pełne domysłów wzbogacają ikonograficznie obraz Carlo Crivelli’ego, który malował dzieła o tematyce religijnej. Cykle Madonn czy poliptyki są jego znakiem rozpoznawczym.

Carlo Crivelli
Madonna z Dzieciątkiem, ok. 1480
tempera/złoto na desce, 37,8 × 25,4 cm
The Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork


Bibliografia:
Burckhardt J., Kultura odrodzenia we Włoszech, przeł. M. Kreczkowska, Warszawa, 1991.
Connor S., Mucha, przeł. B. Stanek, Kraków, 2008.
Fisher C., Flowers of the renaissance, London, 2011.
Murray P.L., The art of renaissance, London, 2006.
Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Poznań, 2003.
Portret. Funkcja, forma, symbol, pod red. A. Marczak-Krupa, Warszawa, 1990.
Słownik terminologiczny sztuk pięknych, pod red. K. Kubalska-Sulkiewicz, Warszawa, 2007.

Tomasz Holak

» Tomasz Holak

histo­ryk sztuki, kurator, krytyk artystyczny i pracownik muzealny. Miło­śnik sztuki współ­cze­snej i moder­ni­stycz­nej archi­tek­tury


Portal NiezlaSztuka.net prowadzony jest przez Fundację Promocji Sztuki "Niezła Sztuka". Jeśli publikowane tu treści wydają Ci się inspirujące i chciałbyś/chciałabyś wesprzeć nas w tworzeniu miejsca w polskim internecie na temat sztuki, które nie ma reklam tu: www.niezlasztuka.net/wesprzyj-nas/ możesz przekazać nam darowiznę, nawet 1 zł ma dla nas ogromne znaczenie.


One thought on “Carlo Crivelli „Madonna z dzieciątkiem”

  1. Ukruszona balustrada również odczytana może być jako symbol wanitatywny, jako kruchość tego co ziemskie; swoiste „nie masz nic pewnego na ziemi”, skoro nawet tak trwały materiał jak kamień ulega upływowi czasu i destrukcji, jakie znaczenie ma ludzkie życie i kreowany przez niego świat (balustrada zdobiona en grisaille- ludzka [wy]twórczość)
    Fiolet tej „membrany” (właściwie można by tu chyba pokusić się o doszukiwanie się w tym elemencie jakiejś zbieżności z velum oddzielającym sfery sacrum i profanum) również jest przesycony symbolicznie: odnosi się zarówno do pokory i trwałości Matki Boskiej, jak i Pasji IHS.
    Czerwone upierzenie szczygła to dokładnie ciąg dalszy opowieści o wyciąganiu kolca; podczas tej czynności krew Chrystusa miała wytrysnąć z rany i ubrudzić ptasie pióra.

    Pozdrawiam

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *



ns-wspieram-post

Spodobał Ci się artykuł? Wesprzyj nas »