Kraków zapisał się w historii jako najważniejsze miasto dla rozwoju sztuki polskiej przełomu XIX i XX wieku. To tu działała słynna Szkoła Sztuk Pięknych, w której pracowniach rodziły się i dojrzewały największe talenty w dziejach malarstwa polskiego. Paradoksalnie jednak proces ten następował wbrew historyzującemu prymatowi kierującego szkołą Matejki. Wspólnym mianownikiem decydującym o niezwykłości plastyków środowiska krakowskiego pozostawała ich indywidualność. Zdobywanie przychylności widzów i oswajanie ich z nowym językiem artystycznej wypowiedzi wymagało od twórców złączenia swoich sił również w sensie formalnym. Owocem takiej współpracy stało się zawiązane w 1897 roku niezależne Towarzystwo Artystów Polskich „Sztuka”.
Jacek Malczewski, Autoportret, detal | 1915, Muzeum Pałac Herbsta (Oddział Muzeum Sztuki w Łodzi)
Pierwszym wspólnym projektem, wówczas jeszcze nieformalnego ugrupowania, była organizacja „Wystawy osobnej obrazów i rzeźb”, którą otwarto 27 maja 1897 w Sukiennicach. Ekspozycja, mająca stanowić kontrę wobec niewygórowanego poziomu wystaw organizowanych przez Towarzystwo Sztuk Pięknych, cieszyła się niespodziewanym powodzeniem wśród publiczności. Artystów, którzy wzięli w niej udział, zainspirowało to do oficjalnego utworzenia ugrupowania. Jesienią tego samego roku Teodor Axentowicz, Józef Chełmoński, Julian Fałat, Jacek Malczewski, Józef Mehoffer, Antoni Piotrowski, Jan Stanisławski, Stanisław Wyspiański oraz Leon Wyczółkowski (jako członkowie-założyciele) zatwierdzili statut Towarzystwa Artystów Polskich „Sztuka”.
