O czym chcesz poczytać?
  • Słowa kluczowe

  • Tematyka

  • Rodzaj

  • Artysta

Salvador Dalí „Trwałość pamięci”



Potrzebujemy Twojej pomocy. Wesprzyj nas na PATRONITE »

Salvador Dalí, Trwałość pamięci, 1931
olej, płótno, 24,1 × 33 cm, Museum of Modern Art, Nowy Jork, USA

Salvador Dali, Trwałość pamięci, Miękkie zegary, Uporczywość pamięci, malarstwo hiszpańskie, surrealizm, Niezła sztuka

Salvador Dalí Trwałość pamięci  |  1931
olej, płótno, 24,1 × 33 cm, Museum of Modern Art, Nowy Jork

Najwspanialszym dziełem Salvadora Dalí był… on sam. Kiedy miał sześć lat, chciał zostać kucharką (koniecznie w formie żeńskiej), rok później marzył o byciu Napoleonem. Można uznać, że od dzieciństwa kierował się nie tyle ambicją, co megalomanią. W końcu stwierdził, że chce być tylko Salvadorem Dalí i nie ma większego marzenia.

Surrealizm to ja

„Każdego ranka, gdy się budzę – pisał – ogarnia mnie nieopisana radość, że jestem Salvadorem Dalí1. Ekscentryczny twórca zwykł też mówić o sobie: „surrealizm to ja”! Uwielbiał rozmawiać o tym, jak zostać geniuszem i sam za takowego się uważał. Zresztą, nie sposób odmówić Dalemu i geniuszu, i wszechstronności.

dali salvador

Urodzony 11 maja 1904 roku w Figueres w Hiszpanii Salvador Dalí już w dzieciństwie przejawiał talent malarski. W wieku dziesięciu lat zaczął uczęszczać na lekcje rysunku, a cztery lata później w teatrze, w rodzinnym mieście, odbyła się pierwsza wystawa jego prac, która przyciągnęła uwagę krytyków. Ojciec Salvadora był prawnikiem, ale nie miał nic przeciwko temu, by syn studiował malarstwo. Dalemu udało się dostać do Akademii San Fernando w Madrycie, jednak nigdy nie ukończył szkoły, ponieważ krytykował wykładowców – twierdził, że nie są wystarczająco kompetentni, za co został wydalony z uczelni. Brak dyplomu nie przeszkodził mu jednak w rozwoju artystycznej kariery.

Banda surrealistów

W 1928 roku Dalí wyjechał do Paryża, gdzie dołączył do surrealistów skupionych wokół André Bretona.

surrealiści, Tristan Tzara, Paul Éluard, André Breton, Hans Arp, Salvador Dalí, Yves Tanguy, Max Ernst, René Crevel, Man Ray, Niezła sztuka

Od lewej: Tristan Tzara, Paul Éluard, André Breton, Hans Arp, Salvador Dalí, Yves Tanguy, Max Ernst, René Crevel i Man Ray, Paryż 1933, fot. pinterest

Za pierwszy surrealistyczny obraz Dalego uznaje się Miód jest słodszy od krwi. Choć artysta w swoich dziełach odwoływał się do różnych kierunków – na przykład do impresjonizmu, kubizmu, fowizmu – to tworzenie w nurcie surrealizmu uczyniło Salvadora sławnym i rozpoznawalnym.

Surrealiści posługiwali się metodą automatyzmu, czyli praktyką opartą na swobodnym, niekontrolowanym przez świadomość tworzeniu. Powstanie dzieła miało być uzależnione od spontanicznego ruchu dłonią, a automatyzm stawał się najlepszą drogą do wyrażania ukrytych myśli i zakamarków ludzkiej psychiki. Na podstawie tej metody Dalí wymyślił własną, którą nazwał „paranoiczno-krytyczną”. Według artysty miała to być „spontaniczna metoda irracjonalnego poznania, polegająca na krytycznej interpretacji urojeń”. Obrazy hiszpańskiego malarza cechuje zaskakujące zestawienie realistycznie ukazanych przedmiotów i miejsc z sennymi iluzjami i deformacjami.

Jednym z najbardziej rozpoznawalnych i surrealistycznych obrazów Salvadora Dalí jest Trwałość pamięci, czasami tytułowana jako Uporczywość pamięci albo Miękkie zegary. To dzieło jest nie tylko symbolem surrealizmu, ale także popkultury. Jego głównym motywem są roztapiające się zegary o kolistym kształcie, które zostały ukazane na tle realistycznie przedstawionego nadmorskiego pejzażu. Nad jasnobłękitną powierzchnią morza rozciąga się jasnożółta poświata jakby zachodzącego słońca.

Realna lokalizacja?

W oddali widać skaliste, złote wzniesienie, które zdaje się wpływać do wody. Nie jest to wymyślony przez Dalego morski krajobraz. Hiszpański malarz najprawdopodobniej namalował skały wybrzeża Cap de Creus w Katalonii, gdzie spędzał wakacje od najmłodszych lat.

Na obrazie widać cztery zegary. Jeden zwisa z suchego drzewka, drugi, o niebieskiej tarczy i złotym obramowaniu, spływa z brązowego postumentu. Chodzi po nim mucha, która może symbolizować „lecący”, upływający czas. Leżący obok pomarańczowy zegarek, wydaje się być mniej miękki i rozpływający od pozostałych. Oblazły go mrówki, których Dalí podobno bardzo bał się w dzieciństwie. Pomarańczowy zegar wygląda jakby miał zostać zjedzony przez insekty. Mrówki są tu symbolem gnicia, rozkładu.

Salvador Dali, Trwałość pamięci, Miękkie zegary, Uporczywość pamięci, malarstwo hiszpańskie, surrealizm, Niezła sztuka

Salvador Dali, Trwałość pamięci, detal | 1931, Museum of Modern Art, Nowy Jork

Czwarty zegar znajduje się w centrum obrazu. Spływa ze zdeformowanej formy o beżowej barwie. Dopiero po uważnym wpatrzeniu się można dostrzec coś na kształt nosa, powieki, długich rzęs. Zniekształcona forma przypomina skórę ściągniętą z twarzy. Według niektórych jest to autoportret samego Salvadora, podobny motyw pojawił się w jego dziele z 1929 roku pt. Wielki masturbator.

Serowa inspiracja

Okoliczności powstania tego obrazu miał opisać sam Dalí. Artysta wspominał, że spędzał lato wraz ze swoją żoną Galą i znajomymi. Pewnego dnia jedli kolację, podczas której podano dojrzały i ostry ser camembert. Po posiłku towarzystwo poszło do kina, a Dalí, wymigując się bólem głowy, udał się do swojej pracowni. Tam rozmyślał nad nieukończonym jeszcze obrazem, który przedstawiał pejzaż z okolic katalońskiego wybrzeża. Czegoś w nim brakowało. Dalí uważał, że ten krajobraz może być dobrym tłem dla jakiejś idei, wizji. Zniechęcony brakiem pomysłów miał już zrezygnować z kończenia malowidła, gdy w wyobraźni ujrzał dwa stopione zegarki, przywodzące na myśl roztapiający się ser camembert, który spływa z brzegów talerza. Jeden z zegarów zwisał z gałęzi suchego drzewka oliwnego.

Dalí lubił dużo mówić i mówił różne rzeczy, niekoniecznie zgodne z prawdą. Nie można jednak odmówić mu wybujałej fantazji, zaskakujących pomysłów i czerpania natchnienia z niekiedy absurdalnych zjawisk. Bez względu na to, czym się kierował i inspirował, umiał stworzyć sugestywne wizje, w których senne iluzje i paranoje łączył z realistycznymi elementami.

Trwałość pamięci może symbolizować przemijalność w życiu. Czas nie jest zastygły w formie tak jak zegar. Czas płynie, rozpływa się. To pamięć trwa tak długo, jak sami chcemy, nawet bez zegarów.

Trwałość pamięci 2

W świecie stworzonym przez Dalego nic nie funkcjonuje w znany nam i stały sposób. Brakuje w nim logiki, ale przez to topniejące zegarki są unikalne i rozpoznawalne dla twórczości tego artysty. Do tego charakterystycznego motywu Dalí powrócił w latach 50. Namalował wówczas Dezintegrację trwałości pamięci, która jest odtworzeniem Trwałości pamięci z 1931 roku.

Salvador Dali, Dezintegracja Trwałości pamięci, The Salvador Dali Museum, St Petersburg, Floryda, Salvador Dali, Gala Dali, Niezła sztuka

Salvador Dali, Dezintegracja trwałości pamięci | 1952–54, olej, płótno, 25,4 × 33,0 cm,
The Salvador Dali Museum, St Petersburg, Floryda, © Salvador Dali, Fundació Gala-Salvador Dali

W późniejszym obrazie Salvador Dalí wykorzystuje swoją oryginalną kompozycję jako punkt wyjścia. Krajobraz wygląda jakby został zalany wodą, a następnie podzielony na kawałki – atomy. Skały oddzielają się od wody i unoszą ku niebu. Zegarki kieszonkowe również zaczynają wznosić się i dygotać w powietrzu. Drzewo oliwne rozdziela się na części. Nawet woda wygląda na oderwaną i unoszącą się. Zniekształcona twarz przypomina tutaj kształtem rybę, a ryba była dla Dalego symbolem życia. Pod tym wszystkim znajduje się siatka brązowych, niestykających się ze sobą bloków. Dezintegracja trwałości pamięci jest wynikiem zainteresowania Dalego fizyką jądrową.

W swojej sztuce chciał pokazać materię złożoną z atomów, które nie wchodzą między sobą w żadne interakcje, nie stykają się, są zawieszone w powietrzu. Ten obraz znajduje się obecnie w Muzeum Salvadora Dalego w St. Petersburgu na Florydzie. Z kolei Trwałość pamięci można oglądać w Museum of Modern Art w Nowym Jorku.

A na koniec jeszcze mały polski akcent, poznajecie skąd?

Romek, Tomek i Atomek

bibliografia, artykuły o sztuce, niezła sztuka

Bibliografia:
1. Jerzakowska B., Posłuchać obrazów, Poznań 2016.
2. Néret G., Dalí, Warszawa 2005.


  1. G. Néret, Dali, Warszawa 2005, s. 7.
Agata Dobosz

» Agata Dobosz

Absolwentka twórczego pisania i edytorstwa, magister antropologii literatury, teatru i filmu. Interesuje się kulturą szeroką pojętą, szczególnie sztuką i literaturą XIX i XX wieku. Nie wyobraża sobie dnia bez książki, muzyki, kilku obrazów i sportu.

Portal NiezlaSztuka.net prowadzony jest przez Fundację Promocji Sztuki „Niezła Sztuka”. Wszystkie publikacje finansowane są dzięki darowiznom Czytelników. Dlatego Twoja pomoc jest bardzo ważna. Jeśli chcesz wesprzeć nas w tworzeniu tego miejsca w polskim internecie na temat sztuki, będziemy Ci bardzo wdzięczni. Nawet 1 zł ma dla nas ogromne znaczenie.

Wesprzyj »


One thought on “Salvador Dalí „Trwałość pamięci”

  1. Do ostatniego obrazu dodałbym, że Dali eksplorował teorie Fizyki Kwantowej, jako kolejne stadium Fizyki Jądrowej.
    W tym jego ostatnim obrazie widać – zgodnie z założeniami tejże teorii -, że atomy są uformowane. Że czas w tej przestrzeni nie istnieje, lub można powiedzieć – się zatrzymał. Także wszystko w takiej przestrzeni się ‚przenika’, stąd rozwarstwienie widoczne na obrazach Dalego.
    Warto zauważyć, że to samo drzewo jest po lewej stronie – całe. Świadczy to także o kolejnym postulacie Teorii Kwantowej, że cząstki mogą być w wielu ‚miejscach’ w tym samym czasie.
    Pojawia się też teoria równoległych wszechświatów, które tak naprawdę nakładają się na naszą rzeczywistość (zamiast być gdzieś ‚obok’), przez to nawiązanie Dalego w tym obrazie – przez warstwy, które widać się ‚formują’.

    Bardzo ciekawy obraz, gdy zna się koncept naukowy. Dali bankowo wiedział co robi.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *



ns-wspieram-post

Spodobał Ci się artykuł? Wesprzyj nas »