O czym chcesz poczytać?
  • Słowa kluczowe

  • Tematyka

  • Rodzaj

  • Artysta

Józef Chełmoński. Errata nr 1: Data urodzin ojca malarza



Lubisz nas czytać? Wesprzyj nas na PATRONITE »

Jan Wegner (1909-1996), zasłużony badacz życia i twórczości Józefa Chełmońskiego w KRONICE BIOGRAFICZNEJ malarza, zamieszczonej w opracowanej przez niego korespondencji artysty, napisał pod datą roczną 1814:

„Urodziny ojca malarza, Józefa Adama Chełmońskiego, w Nieborowie (14 grudnia)”1.
I taką datą posługiwano się do tej pory.
W dniu 18 maja 2017 r., znany genealog Marek Jerzy Minakowski zamieścił na swoim koncie facebookowym oryginał aktu urodzenia Adama Józefa Chełmońskiego, ojca słynnego malarza Józefa Chełmońskiego. Urodzonego w Nieborowie, na dworze Radziwiłłów.
Przytaczam tenże akt in extenso, opatrując go jedynie przypisami:

Nieborów
RokuTysiąc Os[ie]mset Czternastego dnia Os[ie]mnastego Grudnia w niedzielę w południe o godzinie dwunastej. Przed nami X. Proboszczem Nieborowskim Urzędnikiem Stanu Cywilnego Gminy Nieborowskiej Powiatu Sochaczewskiego w Departamencie Warszawskim, stawił się osobiście Ociec i oświadczył nam, iż w domu pod Numerem pierwszym2 Miesiąca Grudnia dnia 17. w sobotę wieczór o godzinie 11.tej narodził się syn którego nam okazano i wyrażono, iż nadawa się imiona Adam Józef. Dziecię to spłodzone z Ojca Urodzonego Józefa Chełmońskiego Sekretarza J.O.X. W[o]j[ew]ody Radziwiłła3 mającego lat 42.4 i matki Julianny Kurowskiej małżonki pierwszey mającej lat 38.5 Powyższe okazanie dziecięcia uczynione było w przytomności Urodzonego Jana Kołtunowskiego Marszałka dworu J.O.X. Radziwiłła mającego lat 72. i Urodzonego Xawiera Podymowskiego Pilarza Prowentu Nieborowskiego mającego lat 35. Akt ten niniejszy urodzenia po przeczytaniu go stawającym, wraz z świadkami podpisaliśmy X. Woyciech Samin Proboszcz Nieborowski Urzędnik Stanu Cywilnego. Jan Kołtunowski. Xawery Podymowski.

akt-zgloszenia-1814

Akt zgłoszenia, fot. Tadeusz Matuszczak

Powyższy akt spisano w niedzielę 18 grudnia 1814 roku w Kaplicy Pałacowej w Nieborowie6 Dnia 1go M a Stycznia Spisane przezemnie X. Woyciecha Samina Proboszcza Nieborowskiego i Urzędnika Stanu Cywilnego przechowywana jest w Archiwum Państwowym w Łodzi (AP-Łódź, Nieborów_1597 / 1814_11), karta 14 recto (zob. zdjęcie).]. Chrzest miał miejsce tamże 23 grudnia 1814 roku7.

Gdy dzięki uprzejmości M. J. Minakowskiego i przekazaniu mi informacji o drodze dotarcia do zdigitalizowanej księgi akt stanu cywilnego gminy Nieborów za rok 1814, odnalazłem już w niej przywołany wyżej akt, to okazało się, że na następnej karcie zapisana jest jeszcze wersja ostateczna aktu urodzenia ojca malarza8.
Przytaczam go poniżej in extenso:

Nieborów.
Roku Tysiąc Os[ie]mset Czternastego dnia siedemnastego Grudnia w Sobotę wieczór o godzinie jedenastey urodził się Syn, który przedstawiony przed nami X Proboszczem Nieborowskim Urzędnikiem Stanu Cywilnego Gminy Nieborowskiej Powiatu Sochaczewskiego w Departamencie Warszawskim, z którym stawił się osobiście Ociec, a to w Niedzielę rano o godzinie dziesiątey, okazał nam i wyraził, iż mu daje się imiona Adam i Józef Dziecię to spłodzone z Oyca Urodzonego Józefa Chełmońskiego Sekretarza Jaśnie Oświeconego Księcia W[o]j[ew]ody Radziwiłła mającego lat czterdzieści dwa i Matki Urodzonej Julianny [z] Kurowskich małżonki pierwszey mającej lat trzydzieści os[ie]m w Nieborowie zamieszkałych. Powyższe oświadczenie i okazanie dziecięcia uczynione było w przytomności JWPanów Jana z Dukli Kołtunowskiego Marszałka Dworu J.O.Xcia W[o]j[ew]ody Radziwiłła mającego lat siedemdziesiąt dwa i Franciszka Xawiera Podymowskiego Pilarza Prowentu Nieborowskiego mającego lat trzydzieści pięć. Akt ten niniejszy urodzenia po przeczytaniu go stawającym, wraz z świadkami podpisaliśmy. X. Woyciech Samin Proboszcz Nieborowski Urzędnik Stanu Cywilnego. Jan Kołtunowski. Xawery Podymowski.

akt-urodzenia

Akt urodzenia, fot. Tadeusz Matuszczak

Oba akty zgadzają się w szczegółach z wyjątkiem, że pierwszy określa przybycie zainteresowanych na godzinę dwunastą w południe, drugi mówi o godzinie dziesiątej rano. Nie ulega jednak wątpliwości, że oba akty ustalają datę urodzin Adama Józefa Chełmońskiego, ojca malarza na dzień 17 grudnia 1814 roku 9.

Ojciec malarza zmarł 14 kwietnia 1870 roku we wsi Seroki (pow. sochaczewski, gm. Teresin), gdzie pełnił obowiązki wójta. Pochowany został na cmentarzu parafialnym w Pawłowicach (wieś w pow. sochaczewskim, gm. Teresin). Na starej płycie nagrobnej widnieje napis (zob. zdjęcie):

Plyta-nagrobna-chelmonski

Płyta nagrobna Józefa Adama Chełmońskiego, fot. Tadeusz Matuszczak

JÓZEF ADAM
CHEŁMOŃSKI
17 XII 1814 – 14 IV 1870
Data uwieczniona na płycie utwierdza,  w prawidłowości ustalenia daty urodzenia ojca malarza.


  1. J. Wegner, Józef Chełmoński w świetle korespondencji, Państwowy Instytut Sztuki. Źródła do dziejów sztuki polskiej. Tom VI. Wrocław, Zakład im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN, 1953, s. 9. Niestety Wegner nie podał źródła na którym oparł przyjętą datę urodzenia ojca artysty.
  2. Czyli w pałacu w Nieborowie.
  3. Michał Hieronim ks. Radziwiłł herbu Trąby (1774-1831), wojewoda wileński, od 1774 właściciel Nieborowa, zakupionego za pieniądze otrzymane od Rosji za złożenie podpisów pod aktami rozbiorowymi z 18 września 1773 roku.
  4. Informacja ta pozwala na ustalenie roku urodzin dziadka malarza na rok 1772. Wegner z jakiś powodów przyjmuje rok 1773 (nie podając źródła) i pisze: 1873. Urodziny Józefa Chełmońskiego, dziadka malarza, w Bystrej, wiosce obwodu pilzneńskiego w Małopolsce. Około 1798 r. opuszcza szczupłą posiadłość ziemską i przenosi się do Nieborowa, gdzie przez długie lata pełni obowiązki sekretarza ks. wojewody Michała Hieronima Radziwiłła, J. Wegner, op. cit., s. 9. Uprzejmości Marka Jerzego Minakowskiego zawdzięczam informację, że jego ślub z Julianną Kurowską miał miejsce 18 maja 1803 roku w Warszawie w kościele parafialnym św. Andrzeja Apostoła na Mirowie przy ul. Chłodnej. Jak dodaje Minakowski: Księgi chyba przepadły – jest jednak zachowany skorowidz, stąd znamy datę.
  5. Informacja ta pozwala na ustalenie roku urodzin babki malarza na rok 1776.
  6. Księga Akta Stanu Cywilnego Gminy Nieborowskiej Roku 1814 [od
  7. Miejsce przechowywania ksiąg metrykalnych parafii Nieborów to Archiwum Diecezjalne w Łowiczu, ul. Stary Rynek 19A, k. 92, akt 70 (jest to akt chrztu).
  8. Karta 15 recto (zob. zdjęcie).
  9. Ojciec malarza używał imion Józef Adam.
Tadeusz Matuszczak

» Tadeusz Matuszczak

Historyk sztuki, badacz życia i twórczości Józefa Chełmońskiego. Najwybitniejszy w Polsce specjalista w dziedzinie twórczości tego artysty. Autor wystaw i publikacji jemu poświęconych.

Portal NiezlaSztuka.net prowadzony jest przez Fundację Promocji Sztuki „Niezła Sztuka”. Jeśli chciałbyś/chciałabyś wesprzeć nas w tworzeniu miejsca w polskim internecie na temat sztuki, które nie ma reklam możesz przekazać nam darowiznę, nawet 1 zł ma dla nas ogromne znaczenie.

Wesprzyj »


Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *



ns-wspieram-post

Spodobał Ci się artykuł? Wesprzyj nas »