„Kwestia kobieca 1550–2025”
21.11.2025–03.05.2026
Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie
Kuratorka: Alison M. Gingeras
Współpraca: Ewa Klekot, Beata Purc
Kwestia kobieca 1550–2025, fot. dzięki uprzejmości Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie
Przygotowana przez kuratorkę i historyczkę sztuki Alison M. Gingeras wystawa polemizuje z mitem nieobecności artystek w sztuce. Składająca się z dziewięciu części opowieść wizualna stanowi świadectwo trwałej i dynamicznej działalności twórczej kobiet przez ostatnie 500 lat. Wyłaniający się zbiór blisko 200 prac – zarówno dzieła najnowsze, jak i obrazy artystek renesansowych, barokowych i dziewiętnastowiecznych – to propozycja wielowiekowej wizualnej historii kobiecego „uwłasnowolnienia”.
Ekspozycja podważa przyjęty pogląd, że kobiety-artystki przed XX wiekiem były rzadkimi wyjątkami. Pokazuje, że choć często niedoceniane i działające wbrew różnym zakazom społecznym, kobiety nieustannie realizowały swoją twórczą misję: zdeterminowane wykorzystywały artystyczne działania, by potwierdzić i utrwalić swoją obecność oraz ważkość swoich indywidualnych przeżyć. Celem wystawy, obok prezentacji zróżnicowanej twórczości kobiet, jest pokazanie siły tkwiącej w nowym podejściu do historii sztuki – takim, które domaga się sprawiedliwości, oddania głosu „niewidzialnym” i prowadzi do rewizji tak zwanego kanonu.
Rachel Baes, Rozmowa retrospektywna, fot. dzięki uprzejmości Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie
Charley Toorop, Autoportret na tle palety | 1934, Kröller-Müller Museum, Otterlo
Celia Paul, Duch dziewczynki z jajkiem, kolekcja prywatna
Zanim nastał nowoczesny feminizm, była tak zwana kwestia kobieca. „La querelle des femmes” – tym sformułowaniem posługiwały się pisarki takie jak Christine de Pizan (1364–ok. 1430), autorka Księgi o mieście pań (Le Livre de la cité des dames, 1405). De Pizan wyobraziła sobie alegoryczne miasto, które przechowuje i upamiętnia historie ważnych kobiet. Jako jedna z pierwszych spisała argumenty dające odpór przekonaniom, na których zasadzała się systemowa niechęć do kobiet, która stanowiła normę w ówczesnych społeczeństwach europejskich. Podjęcie „kwestii kobiecej” stanowiło więc radykalny gest – pojawienie się nierozpoznanej kategorii wcześniej społeczno-politycznej, a mianowicie kategorii „kobiety”. De Pizan i inne wczesnonowożytne filozofki kobiece wydobyły na światło dzienne związek między płcią a władzą, kładąc podwaliny pod powstanie ruchów, które później nazwano feministycznymi. „Kwestia kobieca” zaczęła oznaczać intelektualną i polityczną kontestację poddaństwa kobiet i stała się okrzykiem bojowym ruchów rewolucjonistek i sufrażystek. Wystawa zapożycza to sformułowanie, określając nim prawie pięćset lat twórczości kobiet.
Niejednoznaczność tytułowej „kwestii” zwraca uwagę na niejednoznaczność kategorii „kobiety”, której przyglądają się rozmaite artystki, a także artyści – zwłaszcza identyfikujący się jako transkobiety, osoby nieutożsamiające się ze skryptami płci albo niebinarne. Wystawa definiuje kobiecość najpojemniej jak to możliwe, udowadniając, że ta wczesnofeministyczna querelle pozostaje wciąż żywa.
Maria Baszkircewa, W pracowni | 1881, Dnipropetrovsk Art Museum, Dnipro, Ukraina
Artemisia Gentileschi, Zuzanna i starcy | 1610, Kunstsammlungen Graf von Schönborn, Pommersfelden
Wystawa ukazuje alegoryczne przedstawienia władzy, oporu i przemocy seksualnej; przygląda się kwestii kształcenia artystycznego i dostępu do edukacji; reprezentacjom ciała i erotycznych pragnień kobiet; ikonografii macierzyństwa i wyboru reprodukcyjnego; sprawczości kobiet w okresie wojny; oraz temu, w jaki sposób w momentach wywrotowych zmienia się rola kobiet w społeczeństwie. Kwestia kobieca 1550–2025 gromadzi prace niemal 150 artystek, podzielone na dziewięć działów tematycznych.
Wystawa prezentuje przede wszystkim figuratywne prace malarskie i rzeźbiarskie, tak, by najlepiej zachować czytelność ciągłości kobiecego autorstwa. Jej kuratorka, Alison M. Gingeras przyjmuje założenie, że obraz to władza. Skupiamy się więc na narracjach wizualnych, unaoczniających różne formy sprawczości i deklaracji tożsamości. W tej ikonograficznej podróży spotkają się dzieła podejmujące wspólne tematy z różnych epok i dyscyplin, w tym jedne z najwcześniejszych przykładów pracy artystycznej kobiet.
Wystawa Kwestia kobieca 1550–2025, fot. Robert Głowacki, dzięki uprzejmości Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie
Kwestia kobieca 1550–2025 to więcej niż przegląd historyczny czy bogata mozaika twórczej aktywności kobiet – to wezwanie do opracowania nowych ram historii, widzianej z perspektywy feministycznego kontinuum i oporu. Jak pisze historyczka Mary Garrard, „feminizm istniał zanim wiedziałyśmy, jak go nazwać”. Dzięki wystawie jego rodowód staje się wyraźnie widoczny.
