O czym chcesz poczytać?
  • Słowa kluczowe

  • Tematyka

  • Rodzaj

  • Artysta

Wydział Restytucji Dóbr Kultury – zwrot skonfiskowanych dzieł sztuki – procedury restytucyjne



Rafael wł. Raffaello Santi Portret młodzieńca| 1514, dzieło zaginione, fot. http://dzielautracone.gov.pl

Rafael wł. Rafael Santi Portret młodzieńca| 1514, dzieło zaginione, fot. http://dzielautracone.gov.pl

Podczas II wojny światowej w wyniku działań militarnych, które dotknęły biblioteki, pałace czy muzea, jak i grabieży dokonywanych nie tylko przez okupanta – oddziały wojskowe, administrację, ale i miejscowych rabusiów, zaginęło dziesiątki jak i nawet nie setki tysięcy ruchomych dóbr kultury. Za ruchome dobra kultury uznaje się, m.in.: malarstwo, rzeźbę, instrumenty, szkło, grafikę, rysunek, monety. Zaginione w tamtym okresie cenne dla kultury przedmioty uznaje się za straty wojenne. Pomimo upływy już ponad 70 lat od tego tragicznego w historii okresu, restytucja – odzyskiwanie – dóbr kultury ciągle trwa. Straty te dotyczyły zarówno podmiotów publicznych oraz osób prywatnych.

Wydział Restytucji Dóbr Kultury

Odzyskiwaniem dóbr kultury zajmuje się specjalnie do tego powołana jednostka w ramach organów administracji publicznej. Jest to Wydział Restytucji Dóbr Kultury, który działa w strukturach Departamentu Kulturowego za Granicą i Strat Wojennych MKiDN. Wydział prowadzi stronę internetową pod nazwą: http://dzielautracone.gov.pl/

http://dzielautracone.gov.pl, Wydział restytucji dóbr kultury, Niezła sztuka

http://dzielautracone.gov.pl/

 

Czym się zajmuje?

Przede wszystkim Wydział ten odpowiada za:

  • gromadzenie informacji o dobrach utraconych w wyniku II wś z terenu Polski w granicach po 1945 r.,
  • prowadzenie elektronicznego katalogu strat wojennych, odzyskiwanie utraconych dóbr kultury w kraju i zagranicą,
  • wydawanie publikacji dotyczących strat wojennych, organizacje konferencji naukowych, prowadzenie projektów edukacyjnych (odsyłam do jednego z nich -> Muzeum Utracone).

Zadania te te podzieliłabym na trzy główne: informacyjne, restytucyjne i popularyzacyjne.

Z kim współpracuje?

Wydział ma wsparcie poza Ministerstwem, gdyż współpracuje z muzeami, z organami ścigania w kraju i zagranicą, mi. in.: z Federalnym Biurem Śledczym oraz Interpolem. Pomocy udzielają także polskie placówki dyplomatyczne i konsularne. Co więcej, w listopadzie 2013 r. Ministerstw rozpoczęło współpracę ze Stowarzyszeniem Antykwariuszy i Marszandów Polskich w zakresie odzyskiwania strat wojennych. Członkowie Stowarzyszenia przyjęli na siebie obowiązek informowania Wydziału o obiektach mogących w ich przekonaniu stanowić stratę wojenną.

Co dodatkowo wpływa na skuteczność odnalezienia poszukiwanych obiektów?

Medium, które ułatwia poszukiwania jest Internet – elektroniczne katalogi aukcyjne – a także digitalizacja zbiorów muzealnych. Elektroniczne katalogi aukcyjne dostępne są na stronach Domów Aukcyjnych, a także na stronach portali: artinfo i artprice.

Procedury restytucyjne

Jak zgłosić zaginięcie dzieła sztuki?

Jeżeli podejrzewasz, że Twoja rodzina straciła obiekt, który może być uznawany za polską stratę wojenną powinieneś zgłosić to do Wydziału Restytucji Dóbr Kultury za pośrednictwem poczty e-mail na adres: kolekcje@mkidn.gov.pl lub tradycyjnie: Wydział Restytucji Dóbr Kultury Departament Dziedzictwa Kulturowego za Granicą i Strat Wojennych Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego ul. Krakowskie Przedmieście 15/17, 00-071 Warszawa. Aktualne dane zawsze można sprawdzić na stronie http://dzielautracone.gov.pl/kontakt

Pismo powinno wskazywać nazwę, autora utraconego obiektu, od jak dawna obiekt był w rodzinie, pochodzenie – tzw. proweniencję – mogą być też wskazane okoliczności zaginięcia. Ważne są dokumenty wskazujące na naszą własność. Im więcej wiadomości, tym lepiej. Nie ma jednak szczególnych wymogów co do pisma. Nie podlega ono opłacie. Jeżeli Wydział będzie potrzebował od nas jakiś dodatkowych informacji, to się o nie zwróci.

Co się dzieje dalej?

Wydział Restytucji Dóbr Kultury formułuje wniosek restytucyjny, w którym zbiera wszystkie wskazane w akapicie powyżej informacje. Rozsyła do sieci kontaktów z nim współpracujących. Odzyskiwanie odbywa się na podstawie prawa międzynarodowego publicznego oraz prawa krajowego państwa, na którego terenie obiekt został znaleziony. Trudnością w odzyskaniu dzieł są często okoliczności, iż obiekt zmieniał często właścicieli oraz prawo kraju, na terenie którego go znaleziono, które chroni nabywcę w dobrej wierze. W takich sytuacjach podejmowane są pertraktacje, rozmowy mające doprowadzić do odzyskania straty. Obecni właściciele za przekazanie obiektu, który nabyli w dobrej wierze, otrzymują rekompensatę finansową. Nierzadko zdarza się, że o odzyskaniu straty wojennej decyduje przypadek. Prawne aspekty odzyskiwania dzieł sztuki – dobra wiara nabywcy – są tematem na osobny wpis, który zapewne również pojawi się na moim blogu.

Dzieła odzyskane

Dzieła odzyskane umieszczane są w katalogu dzieł odzyskanych na stronie Ministerstwa. Łącznie WRDK odzyskał już ponad 63 tys. obiektów. Wśród nich znajdują się słynne dzieła mistrzów, np. Żydówka z pomarańczami aut. Aleksandra Gierymskiego. Po odzyskaniu obrazu w 2011 r. obraz został poddany pracom konserwatorskim.

Aleksander Gierymski, Żydówka z pomarańczami, malarstwo polskie, sztuka polska, Niezła Sztuka

Aleksander Gierymski Żydówka z pomarańczami  |  ok 1880-1881
olej, płótno, 65 × 54 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie

Podsumowanie

Tym artykułem chciałam przybliżyć Wam kwestie dotyczące zaginionych dóbr kultury i działań mających na celu ich odzyskanie. Najważniejsze jest to, aby katalog strat wojennych ustępował pod względem pozycji katalogowi dzieł odzyskanych 🙂 Zawarte w tym artykule informacje możecie znaleźć na stronie MKiDN, jednak nie każdy wie o istnieniu Wydziału Restytucji Dóbr Kultury i samodzielnie nie dotarłby na jego stronę internetową. A teraz może zacznie to robić i stanie się świadomy naszego dziedzictwa kulturowego. Międzynarodowy rejestr dóbr utraconych znajdziecie pod tym linkiem http://www.artloss.com/.


Pierwotnie artykuł ukazał się na blogu: kozekkapuscinska.pl/blog

Anita Kozek-Kapuścińska

» Anita Kozek-Kapuścińska

Radca prawny i historyk sztuki. Prawo i historię sztuki ukończyła na Uniwersytecie im. A. Mickiewicza w Poznaniu. W ramach programu wymiany studenckiej Erasmus studiowała także na Wydziale Prawa na University of Eastern Finland w Joensuu. Po ukończeniu studiów odbyła roczny kurs prawa własności intelektualnej w Centrum Praw Własności Intelektualnej im. H. Grocjusza w Krakowie. Doświadczenie zawodowe zdobywała pracując w kancelariach radcowskich i adwokackich. Własną działalność gospodarczą prowadzi od listopada 2013 r. Interesuje się szeroko pojętym prawem własności intelektualnej, ochroną danych osobowych oraz prawnymi aspektami sztuki w zakresie działalności artystycznej, obrotu dziełami sztuki i ochrony dziedzictwa kulturowego. Blog: http://kozekkapuscinska.pl


Nasz nowy projekt Muzeum w Liceum

Więcej o projekcie »


Portal NiezlaSztuka.net prowadzony jest przez Fundację Promocji Sztuki "Niezła Sztuka". Jeśli publikowane tu treści wydają Ci się inspirujące i chciałbyś/chciałabyś wesprzeć nas w tworzeniu miejsca w polskim internecie na temat sztuki, które nie ma reklam tu: www.niezlasztuka.net/wesprzyj-nas/ możesz przekazać nam darowiznę, nawet 1 zł ma dla nas ogromne znaczenie.


Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *



ns-wspieram-post

Spodobał Ci się artykuł? Wesprzyj nas »