O czym chcesz poczytać?
  • Słowa kluczowe

  • Tematyka

  • Rodzaj

  • Artysta

Ludwik de Laveaux i jego paryskie nokturny



Lubisz nas czytać? Wesprzyj nas na PATRONITE »

Podobno śmiano się z niego, gdy codziennie w nocy szkicował paryskie latarnie. Ale on nie zważał na nic, uparcie robił swoje. Wilgotne noce miasta nad Sekwaną odebrały mu zdrowie. Odebrały mu także i życie, w wieku niespełna 26 lat. Malował z tak wielkim poświęceniem bowiem wołał go „mus”.

Ludwik de Laveaux, Paryż w nocy, Muzeum Pałac Herbsta, sztuka polska, muzea polskie, Niezła Sztuka

Ludwik de Laveaux, Paryż w nocy na ekspozycji w Pałacu Herbsta w Łodzi

De Laveaux zmarł w Paryżu na suchoty, w wieku, w którym wielu zaledwie pierwsze bojaźliwe stawia kroki w dziedzinie, która dla niego tajników nie miała 1. I całkowitą prawdę zawarł w tym jednym zdaniu wybitny krytyk tamtych czasów. De Laveaux uważany jest bowiem obecnie za jednego z najbardziej utalentowanych malarzy okresu Młodej Polski.

Napisałem „obecnie”, bowiem tak naprawdę jego obrazy były do niedawna mało znane. Zdecydowana większość gdzieś się zagubiła, ale także z tego co wiemy, znajdują się w wielu krajach Europy, a także za oceanem. W swoich natomiast czasach tak nieznany nie był. Rodowity Polak, choć o francuskim nazwisku i francuskich praprzodkach, był uczniem Jana Matejki i przyjacielem Stanisława Wyspiańskiego. W „Weselu” nasz wybitny dramaturg, ale i także malarz, uwiecznił go pod postacią „Widma”. Myślę, że warto zacytować tutaj krótki fragment z tego dramatu (Akt II, scena V), aby zrozumieć, dlaczego życie artysty tak się potoczyło.

MARYSIA
Ka ty mieszkasz, kaś ty jest?
Jechałeś do obcych miest,
czekałam cie długo, długo
i nie doczekałam sie.
Kaś ty jest, kajś ty jest,
gdzie ty mieszkasz, gdzie?
(…)
MARYSIA
Miałabym tylo wesele,
co jak dziś, jak to dziś.
WIDMO
Potańcujmy raz dokoła,
potem zaś znów mus mnie iść
MARYSIA
Som tu twoi przyjaciele,
ostań chwile.
WIDMO
Raz dokoła,
– – – – – – – – – – – – –
potem to już mus mnie iść:
mus mnie woła, mus mnie woła.

Marysia, to jedna z trzech sióstr Mikołajczykównych. Dwie pozostałe zostały żonami Lucjana Rydla oraz Włodzimierza Tetmajera, wybitnych artystów Młodej Polski. Zaręczył się z nią, jednak do ślubu nie doszło. Wołał go, jak czytamy w tym narodowym dramacie, „mus”. Mus twórczy. Opuścił Polskę, udał się do Francji, by tam tworzyć i tam też zmarł w Paryżu. Szkic ten ilustruję kilkoma paryskimi nokturnami malarza. Ale przecież nie tylko artysta nocne obrazy tworzył.

Ludwik de Laveaux, <em>Paryż w nocy</em>, Pałac Herbsta w Łodzi

Ludwik de Laveaux, Paryż w nocy, Muzeum Pałac Herbsta (Oddział Muzeum Sztuki w Łodzi)

W swojej sztuce był modernistą, potem silny wpływ na niego wywarł impresjonizm, ale także i ekspresjonizm i symbolizm. Fascynowały go światła nocy i namalował wiele nokturnów, pejzaży i ulicznych scen paryskich. Jego dzieła są wysoko cenione w polskiej historii sztuki, za granicą jednak są prawdopodobnie przypisywane jakiemuś nieznanemu Francuzowi. Z zachowanych jego listów wiadomo, że miał przyjaciół w Anglii i że w latach 1890 – 1893 kilkakrotnie wyjeżdżał do Londynu i Oxfordu. Namalował tam kilka portretów i pejzaży dla swoich gospodarzy. Jego obrazy z francuskich czasów sprzedawał we Francji, do Anglii i do USA 2.

Ludwik de Laveaux, Plac Opery w Paryżu, malarstwo polskie, polska sztuka, Niezła Sztuka

Ludwik de Laveaux, Plac Opery w Paryżu, Muzeum Narodowe w Warszawie, fot. domena publiczna

Ludwik de Laveaux, Kawiarnia paryska w nocy, malarstwo polskie, polska sztuka, Niezła Sztuka

Ludwik de Laveaux, Kawiarnia paryska w nocy, Muzeum Narodowe w Warszawie

Motyw nocnego Paryża i zagubionej w niej kobiety widzimy na dwóch obrazach Ludwika de Laveaux: „Plac Opery w Paryżu”, (ok. 1893) oraz „Kawiarnia paryska w nocy”, (po 1890.) Dla symbolistów schyłku wieku najwyższym wzorem zła stała się „apokaliptyczna nierządnica” Schopenhauera, uosobienie ślepych sił natury. Stąd właśnie wykluł się w obszarze modernistycznej sztuki cały rój kobiet upadłych, wampirów i modliszek 3. Płótno „Moulin Rouge w Paryżu nocą”, (1892), przedstawia znany kabaret, „tancbudę, matecznik paryskiego piekła”. Jej sylwetka pokazana została jako płonąca czerwienią na tle nocnego nieba, jak szatańska latarnia, która przyciąga do siebie nocne ćmy 4. „Paryż w nocy” (1892-1893) to ukazanie zwykłej ulicy, sceny z wielkiej metropolii oświetlonej gazowymi latarniami, gdzie roztańczone światło rozjaśnia te szczegóły, których za dnia możemy nie dostrzec. Tutaj także widzimy samotność człowieka i tajemnicę otulonego nocą miasta.

Ludwik de Laveaux, Moulin Rouge w Paryżu nocą, malarstwo polskie, polska sztuka, Niezła Sztuka

Ludwik de Laveaux, Moulin Rouge w Paryżu nocą, Muzeum Narodowe w Poznaniu

Krótko po śmierci artysty, w 1911 roku, pisał krytyk o jego osobie. Tak młodo umarł, tak niedługo tworzył, że nie dziw, że u ogółu jest dziś prawie zapomniany, dla wielu – może nieznany! A olśniewał przez kilka lat. „Cudownym dzieckiem” go zwano. Bo dziwnym było to tak szybkie w młodocianym wieku wyrobienie, to mistrzostwo pędzla, stawiające go w rzędzie najpierwszych artystów. Nie miał żadnych trudności w wyrażaniu swych myśli, szedł naprzód, bez najmniejszego wahania się, dojrzały talentem, pewny i śmiały. Mistrzem niepośledniej miary był już po kilku latach prób, w największym rozkwicie tworzenia zmarł 5. Na szczęście po wielu latach nadszedł renesans jego twórczości w czasach nam już prawie współczesnych. Jak wyczytałem w jednym z serwisów internetowych (naglowice.pl), do tej pory skatalogowano 170 jego dzieł. Zdecydowana większość znajduje się w prywatnych zbiorach, jednak niektóre z nich możemy obejrzeć w kilku naszych muzeach.

Ludwik de Laveaux, Kawiarnia paryska w nocy, po 1890
technika/materiał: olej, płótno
wymiary: 70 cm × 55 cm
Muzeum Narodowe w Warszawie.

Ludwik de LaveauxMoulin Rouge w Paryżu nocą, 1892
technika/materiał: olej, deska
wymiary: 19,5 × 19 cm
Muzeum Narodowe w Poznaniu.

Ludwik de LaveauxPlac Opery w Paryżu, ok. 1893
technika/materiał: olej, deska
wymiary: 19,5 × 19 cm
Muzeum Narodowe w Warszawie.

Ludwik de Laveaux, Paryż w nocy, 1892-1893
technika/materiał: olej, płótno
wymiary: 97 × 131 cm
Muzeum Pałac Herbsta, (Oddział Muzeum Sztuki w Łodzi).


  1. H. Piątkowski, Album sztuki polskiej, Warszawa 1901, w: Teksty o malarzach 1890-1918, Wrocław 1976.
  2. Krzysztof Pochwalski, Biografia Ludwika de Laveaux, pinakoteka.zascianek.pl.
  3. I. Kossowska, Ł. Kossowski, Malarstwo polskie. Symbolizm i Młoda Polska, Warszawa 2011.
  4. Ibidem.
  5. A. Karcz, Ludwik de Laveaux, Sztuka (Lwów) 1911, z. 4. w: Teksty o malarzach 1890-1918, Wrocław 1976.
Leszek Lubicki

» Leszek Lubicki

Pasjo­nat sztuki, lecz zawo­dowo z nią nie zwią­zany. Nasz ese­ista, zain­te­re­so­wany malar­stwem pol­skim przełomu XIX/XX wieku, czyli tym okresem, który Maria Poprzęcka nazwała „Szczęśliwą godziną”. A pisze, bo lubi.

Portal NiezlaSztuka.net prowadzony jest przez Fundację Promocji Sztuki „Niezła Sztuka”. Jeśli chciałbyś/chciałabyś wesprzeć nas w tworzeniu miejsca w polskim internecie na temat sztuki, które nie ma reklam możesz przekazać nam darowiznę, nawet 1 zł ma dla nas ogromne znaczenie.

Wesprzyj »


Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *



ns-wspieram-post

Spodobał Ci się artykuł? Wesprzyj nas »