O czym chcesz poczytać?
  • Słowa kluczowe

  • Tematyka

  • Rodzaj

  • Artysta

Siedem muz głównych. O kobietach w życiu i sztuce Picassa



Zapewne uproszczeniem byłoby twierdzić, że kluczem do poznania malarstwa Picassa jest wiedza o jego relacjach z płcią piękną. Jednak prawdą jest, że wiele z jego najsłynniejszych dzieł przedstawia właśnie kobiety. Nieraz ukazane na pierwszym planie, kiedy indziej stanowiące część szerszej koncepcji kompozycyjnej, są stałym motywem w twórczości hiszpańskiego malarza. I choć bywa, że na awangardowych obrazach pozbawione zostają swego naturalnego piękna, wyglądają nierealistycznie, to często mają swe prawdziwe pierwowzory. Picasso bowiem miał wiele muz…

Magnetyczne spojrzenie, błysk w oku, nieprzeciętna inteligencja. Czy to powodowało, że ulegały mu bez reszty, a kiedy je porzucał, traciły zmysły, a nawet popełniały samobójstwo?

Pablo Picasso fot. © David Douglas Duncan, Harry Ransom Humanities Research Center, The University of Austin

Pablo Picasso fot. © David Douglas Duncan,
Harry Ransom Humanities Research Center, The University of Austin

Oto portrety siedmiu kobiet, które oddały mu serce i duszę: żon, kochanek, muz.Zacznijmy od krótkiego spojrzenia na obrazy z okresu błękitnego. Wśród melancholijnych kompozycji znajduje się portret nieznanej z imienia kobiety siedzącej z założonymi rękami. Są także piękne przedstawienia zatroskanych matek, obrazy, które skupiają się na oryginalnych kobiecych fryzurach…

Pablo Picasso Portret Suzanne Bloch

Pablo Picasso, Portret Suzanne Bloch, 1904, fot. wikipedia.org

Jest też wieńczący ten pierwszy w twórczości Picassa okres Portret Suzanne Bloch, ukazujący śpiewaczkę słynącą zwłaszcza z interpretacji muzycznych dzieł Wagnera.

Jak widać, motyw kobiet dominował u słynnego hiszpańskiego malarza od samego początku. Jednak dopiero od okresu różowego można zauważyć, jak sztuka mocno splata się z prywatnym życiem Picassa, stając się niejednokrotnie sztuką odbijającą jego miłosne zawirowania.

Pablo Picasso Fernande Olivier

To nie była łatwa relacja. Fernande i Pablo mieli z pewnością jedną wspólną cechę – bywali zazdrośni, bardzo zazdrośni. On zabraniał jej pozować dla innych artystów, ona zaś postanowiła oddać z powrotem do domu dziecka adoptowaną przez siebie nastoletnią dziewczynkę, by tylko nie stała się jej konkurentką o uczucie Picassa. Przeżyli razem siedem lat.

Fernande Olivier, 1910?, fot. brbl-dl.library.yale.edu

Fernande Olivier, 1910, fot. brbl-dl.library.yale.edu

Fernande Olivier, mimo że w chwili poznania Picassa miała tylko 23 lata, była już kobietą po przejściach. Zapomniana przez własnych rodziców (wychowywała ją tylko ciotka), wykorzystywana przez męża postanowiła pod zmienionym nazwiskiem (naprawdę nazywała się Amélie Lang) szukać szczęścia w Paryżu. Tam szybko trafiła do środowiska artystycznej socjety, stając się muzą dla wielu artystów, nie tylko z dziedziny malarstwa. Trudno się temu zresztą dziwić, gdyż ze swoją burzą ciemnych loków i regularnymi rysami twarzy bliska była ideałowi piękna z przełomu wieków.

Pablo Picasso Fendandez z czarną mantylą

Pablo Picasso, Fendandez z czarną mantylą, 1905, fot. wikipedia.org

W 1904 r. los zetknął ją z Picassem, dla którego relacja z nią stanowiła pierwszy dłuższy związek. Jak po latach wspominała sama Fernande w swej książce Kochając Picassa, malarz nie wydał się jej człowiekiem zbyt atrakcyjnym; zaintrygowało ją jednak jego głębokie spojrzenie, które niemal wymuszało odwzajemnienie.

Mimo że związek był burzliwy, Picasso potrafił wobec Fernande okazać swoje uczucie. Swoistym wyrazem podziwu i miłości były jej liczne portrety, a także rzeźba Głowa kobiety.

po lewej: Pablo Picasso, Portret Fernandy Olivier, 1909, 65 x 54,5 cm, Städel Museum, Frankfurt nad Menem © Succession Picasso | VG Bild-Kunst, Bonn, 2015, po prawej: Pablo Picasso, Tête de femme (Fernande), 1909, 40,5 x 23 x 26 cm, Franz Marc Museum, Kochel © Succession Picasso | VG Bild-Kunst, Bonn, 2015

po lewej: Pablo Picasso, Portret Fernande Olivier, 1909, 65 x 54,5 cm,
Städel Museum, Frankfurt nad Menem © Succession Picasso | VG Bild-Kunst, Bonn, 2015,
po prawej: Pablo Picasso, Tête de femme (Fernande), 1909, 40,5 x 23 x 26 cm,
Franz Marc Museum, Kochel © Succession Picasso | VG Bild-Kunst, Bonn, 2015

Do postaci Fernande nawiązuje także jedna z panien awiniońskich. Picasso nie był jednak wiernym partnerem. Para rozstała się w 1912 r., a miejsce Fernande w sercu malarza zajęła już inna kobieta.

Olivier jednak przypomniała o sobie artyście, kiedy – w zamian za obietnicę nieupubliczniania dalszych szczegółów ich związku – zyskała od niego wsparcie finansowe.

Pablo Picasso Eva Gouel

Któż nie zna obrazów Picassa przedstawiających gitary? To przecież jeden z jego stałych motywów, a ukazane w kubistyczny sposób instrumenty niejednemu kojarzą się właśnie z hiszpańskim artystą. Jeden z takich obrazów, pochodzący z 1912 r., obdarzany jest jednak osobliwym podtytułem. I love Eva – Kocham Evę.

Picasso Eva Gouel

Eva Gouel, fot. akmar.info

Mowa tu o Evie Gouel, a właściwie – Marcelle Humbert. To młoda kobieta, która marzy o sławie, najlepiej jako tancerka w Moulin Rouge. Na razie jednak ceruje i poprawia tam stroje, czekając cierpliwie na swoją szansę.

W międzyczasie na widowni dostrzega jednak intrygującego jegomościa… To oczywiście Pablo Picasso. Między dwojgiem rodzi się uczucie. „Ma jolie” – moja śliczna – tak zwraca się do Evy malarz, taki tytuł nosi też jej niecodzienny portret. Wśród abstrakcyjnych, kanciastych kształtów trudno dopatrzeć się nawiązań do jej wyglądu, jednak uważny obserwator zauważy tu zarys jej części ciała. Napis u dołu kompozycji – Ma jolie właśnie – nie pozostawia pola do dyskusji. Eva jest piękna, nawet gdy w jej portrecie trudno dostrzec ją samą…

Pablo Picasso Kobieta w chustce, 1913

Pablo Picasso, Kobieta w chustce, 1913

Ich związek zostaje jednak brutalnie przerwany przez los. Eva umiera w 1915 r. wskutek nowotworu lub gruźlicy.

Tym razem śmierć wygrywa z miłością, a Picasso potrzebuje dwóch lat, aby na nowo zaangażować się w dłuższą relację. A akt, do którego pozowała Eva nigdy nie zostanie dokończony.

Picasso

Pablo Picasso, Artysta i jego modelka, 1914, fot.: photo.rmn.fr

Pablo Picasso Olga Koklova

O ile Eva Gouel do roli tancerki dopiero aspirowała, o tyle pochodząca z terenów dzisiejszej Ukrainy Olga Koklova tancerką już była. Występowała w „Paradzie” w interpretacji Diaghileva, do której Picasso projektował scenografię. W tamtym czasie malarz przeżywał fascynację wszystkim, co wschodniosłowiańskie…

Rodzący się związek potraktował poważnie – Olga została przedstawiona swojej przyszłej teściowej, która na jej widok wygłosiła prorocze słowa: „Z moim synem, który został stworzony tylko dla siebie i dla nikogo innego, kobieta nie może być szczęśliwa”.

olga197721-944-1319

Mimo to Pablo i Olga po roku znajomości, w 1918 r., biorą ślub w prawosławnej cerkwi. Nieco wcześniej Picasso maluje słynny portret Olgi siedzącej w fotelu. Choć wykonany w konwencji realistycznej, da się w nim zauważyć delikatne wpływy kubizmu – co tylko nadaje postaci Olgi niecodziennego uroku.

Pablo Picasso, Olga w fotelu

Pablo Picasso, Olga w fotelu, 1918, fot. wikipedia.org

Po trzech latach, w 1921 r., na świat przychodzi ich syn, Paul. Małżeństwo trudno jednak nazwać szczęśliwym. Dotyczyło ich bowiem coś, co dzisiaj określa się modnym zwrotem: niezgodność charakterów. Olga była kobietą z wyższych sfer, uwielbiała brylować. Nie brak w niej było też snobizmu, czuła się członkinią wyższej klasy społeczeństwa.

Pablo Picasso

Pablo Picasso, Matka i dziecko (Olga i Paul), 1921,
© 2015 Estate of Pablo Picasso / Artists Rights Society (ARS), New York, fot.: artic.edu

Picasso to zaś typowy artysta, przedstawiciel bohemy, hojny dla biedaków, sam zaś nie dbający o zaszczyty.

Ponadto malarz przeżywał fascynacje innymi kobietami, co budziło zrozumiały niepokój Koklovej. Jej wizerunek w sztuce zmienia się dość diametralnie.

Pablo Picasso

Pablo Picasso, Siedząca kąpiąca się (Olga), 1930, fot.: tumblr.com

Rok 1927 to czas, kiedy myśli Picassa krążą już wokół kogoś innego. Mimo to małżeństwo z Olgą zakończyło się formalnie dopiero wraz z jej śmiercią w roku 1955; do tego czasu pozostawali w separacji, gdyż rozwód oznaczałby dla niego utratę połowy majątku.

Pablo Picasso Marie-Thérèse Walter

(córka Maya)

„Miłość jest najwspanialszym orzeźwieniem w życiu” – mawiał Picasso. Czy takiego orzeźwienia potrzebował, gdy w 1927 r. spotkał na swej drodze  Marie-Thérèse Walter?

Pablo Picasso Marie-Thérèse Walter

Marie-Thérèse Walter, fot. webartacademy.com

Młodziutka, siedemnastoletnia dziewczyna nie miała zielonego pojęcia o sztuce, więc raczej nie malarskim dorobkiem zaimponował jej 45-letni wówczas Picasso. Zaangażowała się jednak w związek z dużo starszym mężczyzną, a by go częściej widywać – została jego sąsiadką. Była też jego kolejną muzą. Portrety pełne miękkich linii nasączają się intensywnymi barwami.

W 1932 r. Picasso znów maluje Kobietę siedzącą w fotelu. Tym razem nie jest to jednak wykonany w spokojnym tonie portret pięknej kobiety, a utrzymany w żywej, fowistycznej wręcz kolorystyce, wypełniony erotyczną symboliką wizerunek śpiącej dziewczyny. I nie jest to żona Olga, a kochanka – Marie-Thérèse.

Pablo Picasso Sen

Pablo Picasso, Sen, 1932, fot. wikimedia.org

Mimo że Koklova musiała swoją konkurentkę niejednokrotnie mijać na ulicy, romans jej męża wydał się dopiero w 1935 r., kiedy Walter zaszła w ciążę. Jesienią na świat przyszła Maya, drugie dziecko Picassa.

pablo picasso

Pablo Picasso z córką Mayą, ok. 1944, William and Ethel Baziotes papers / Princeton Architectural Press 2015, fot.: washingtonpost.com

Tym samym malarz zyskał nie tylko córkę, ale i następną muzę, którą przedstawiał w niewinnych scenach zabawy. Mimo rozstania z Marie-Thérèse, Picasso odwiedzał ją w każdy czwartek i każdą niedzielę.

Pablo Picasso Dora Maar

Coś się kończy, bo coś się zaczyna – tak najkrócej można podsumować historię rozstań Picassa z kobietami. Malarz w 1936 r. opuścił Marie-Thérèse, bo poznał Dorę Maar.

Henriette Theodora Marković – bo tak naprawdę się nazywała – miała korzenie chorwacko-francuskie, lecz wychowywała się na drugiej półkuli, w Argentynie. Do Europy przybyła w wieku 19 lat. Tu rozwijała swoje artystyczne pasje – malarstwo, poezję, a przede wszystkim fotografię.

Pablo Picasso Dora Maar

Dora Maar, fot. thefrenchbeautyclub.com

Picasso ujrzał ją po raz pierwszy w jednej z kawiarni. Była to scena dość osobliwa – Dora bawiła się nożem, wbijając go w blat stołu, pomiędzy swe rozpostarte, ukryte pod rękawiczką z różanym haftem palce. Ta niebezpieczna zabawa na tyle zaintrygowała malarza, że z lokalu wyszli już razem…

Jeszcze bardziej zbliżyła ich do siebie pasja Maar, czyli fotografia. Dora dokumentowała swoim aparatem powstawanie słynnego dzieła Picassa, inspirowanej tragicznymi wydarzeniami z czasów hiszpańskiej wojny domowej Guerniki.

Pablo Picasso Guernica

Picasso w Grands-Augustins Studio pracujący nad Guernicą, w obiektywie Dory Maar, 1937,
źródło: museoreinasofia.es

Współpraca z malarzem wykraczała jednak poza zwykłe robienie zdjęć. Kobieta-intelektualistka, a zarazem kobieta-artystka stanowiła przeciwwagę dla nieobytej Marii-Thérèse. Potrafiła być partnerką nie tylko w miłości, ale i w dyskusji. Picasso ufał jej zresztą na tyle, że niektóre fragmenty Guerniki wyszły właśnie spod jej pędzla. Na tym znanym obrazie można także dostrzec jej twarz.

Angażując się w związek z artystą, Dora poświęca jednak swoje zainteresowania. Odtąd przestaje się dla niej liczyć własny rozwój – żyje dla Pabla. Dla niego walczy też – i to dosłownie – ze swoimi poprzedniczkami. O ukochanego pobiła się raz z Walter.

Oczywiście w twórczości Picassa nie brakuje obrazów przedstawiających Dorę. Artysta mówił, że dla niego Maar to płacząca kobieta – i rzeczywiście, w jego portretach często widzimy ją przygnębioną czy wręcz zrozpaczoną. Picasso zresztą wszystkie kobiety zwykł określać mianem „cierpiących maszyn”.

Jeden z najbardziej znanych portretów Dory nosi więc tytuł Płacząca kobieta. Co ciekawe, według wspomnień przyjaciół Maar, Dora unikała w życiu codziennym łez, będąc silną kobietą, znoszącą przeciwności losu.

Pablo Picasso Płacząca kobieta

Pablo Picasso, Płacząca kobieta, 1937, fot. phaidon.com

Czasem jednak Maar z obrazów Picassa posyła obserwatorom swój nieco ironiczny uśmiech – tak jest chociażby w jej portrecie z 1937.

Pablo Picasso Portret Dory Maar

Pablo Picasso, Portret Dory Maar, 1937, fot. pablopicasso.org

Przyszłość pokazała jednak, że w życiu Dory więcej było smutku niż radości. Za zgodą Picassa, zamknięto Dorę w szpitalu psychiatrycznym, gdzie pod zmienionym nazwiskiem poddano elektrowstrząsom.  Kiedy wyszła ze szpitala była już tylko cieniem samej siebie.

Po rozstaniu z Picassem w 1944 r. popadła w depresję, a pięćdziesiąt lat swojego życia spędziła kompletnie osamotniona, bez rozgłosu, strzegąc pamiątek po Picassie, które zapełniały jej dom. Szukała ratunku w religii. Wiele lat później umarła w biedzie i samotności.

Pablo Picasso Françoise Gilot

(dzieci: Claude i Paloma)

Przeżyli razem 10 lat. Dzieliło ich dokładnie 40 wiosen. Łączyło – poza uczuciem – dwoje dzieci, Claude i Paloma.

Pablo Picasso i Françoise Gilot z dziećmi Claudem i Palomą, fot. contessanally.blogspot.com

Pablo Picasso i Françoise Gilot z dziećmi Claudem i Palomą, fot. contessanally.blogspot.com

Poznali się w 1943 r. w jednej z paryskich restauracji. Françoise Gilot była wówczas dwudziestodwuletnią studentką sztuki, Picasso – sześćdziesięciodwuletnim malarzem o ugruntowanej już pozycji. W tej sytuacji malarz był dla młodej adeptki sztuki nie tylko partnerem, ale także artystycznym mistrzem. Patrząc na jej obrazy łatwo jest zauważyć bezpośrednie inspiracje twórczością Picassa. Co ciekawe, płótna Gilot zyskiwały sporo pochwał od najmłodszych recenzentów – mały Claude miał ponoć kiedyś stwierdzić, że obrazy mamy są dużo lepsze „od tego, co robi tatuś”.

picasso

Pablo Picasso, Kobieta z żółtym naszyjnikiem (Françoise Gilot), 1946,
prywatna kolekcja © Succession Picasso 2015, fot.: 1000museums.com

Z portretów Françoise malowanych przez Picassa wyłania się obraz ładnej dziewczyny, która emanuje swą młodością i naturalnością. Jej spojrzenie jest jednak melancholijne – choć nie jest to już rozpaczająca, „płacząca kobieta”, to w oczach Gilot widać nutę smutku i nostalgii. Nie można jednak stwierdzić, że Françoise brakowało pogody ducha. Takiemu wnioskowi przeczą choćby jej fotografie, na których prawie zawsze jest uśmiechnięta – i nie jest to raczej tylko poza dla potrzeb zdjęciowej sesji.

Pablo Picasso Portret Francoise Gilot

Pablo Picasso, Portret Francoise Gilot, fot. sapergalleries.com

Françoise i Pablo przeżyli razem wiele szczęśliwych chwil, choć w ich związku nie zabrakło też goryczy. O ile bowiem Picasso uważał, że z każdym może sobie na wszystko pozwolić, o tyle ona była osobą, która nie lubiła dawać sobą sterować. Czy problem w ich związku stanowić mogła także różnica wieku?

Picasso

Picasso i Françoise Gilot, 1952 © Robert Doisneau, fot.: artribune.com

Według prasowych plotek – zapewne tak, gdyż według nich Françoise miała porzucić Pabla dlatego, że nie chciała spędzić życia z „zabytkiem historycznym”.

Prawda o końcu ich związku mogła jednak być bardziej prozaiczna i tym samym udowadniać, że historia lubi się powtarzać. Wszak żadna z dotychczasowych kobiet malarza nie wytrzymała jego fascynacji innymi przedstawicielkami płci pięknej, a Picasso przy Françoise wcale nie zamierzał rezygnować z uciech życia.

Pablo Picasso Jacqueline Roque

Gdyby siłę miłości artysty mierzyć ilością dzieł poświęconych ukochanej osobie, Jacqueline Roque wygrałaby w cuglach rywalizację w poprzednimi kobietami Picassa.

Wśród setek jej portretów znajdują się i te realistyczne, i awangardowe, i przedstawiające Roque jako subtelną, delikatną kobietę, i wyostrzające jej rysy na kubistyczną modę.

Pablo Picasso Portret Jacqueline Roque

Pablo Picasso, Portret Jacqueline Roque, 1954, fot. Mallen, Enrique, ed. Online Picasso Project,
Sam Houston State University, 1997-2015

Istnieje wiele podobieństw, które zdają się łączyć postać Jacqueline z poprzednimi kobietami hiszpańskiego artysty. Z Françoise Gilot łączy ją podobny wiek, a co za tym idzie – bardzo duża różnica wieku w stosunku do Picassa. Z Fernande Oliver – trudne dzieciństwo i nieudane pierwsze małżeństwo. Z Koklovą – fakt, że zdołała na tyle rozkochać w sobie malarza, że ten zaproponował jej małżeństwo. Ze wszystkimi – że dla Picassa była również źródłem malarskiej inwencji.

Picasso i Jacqueline

Picasso i Jacqueline w naszyjniku, który artysta zrobił specjalnie dla niej, ok. 1957, fot. vintag.es

O ile jednak wcześniejsze ukochane Picassa lubiły, nieraz wbrew niemu, dzielić się ze światem szczegółami związków ze słynnym artystą, Roque uważana jest za najbardziej z tajemniczych wybranek malarza – tak naprawdę niewiele można o niej powiedzieć.

Pablo Picasso Jacqueline z kwiatami

Pablo Picasso, Jacqueline z kwiatami, fot. pablopicasso.org

Wiadomo jednak, że ze strony Jacqueline nie była to miłość od pierwszego wejrzenia. Malarz znalazł jednak sposób na przekonanie jej do siebie – codziennie obdarowywał ją czerwoną różą, pisał dla niej wiersze i mówił, że dopiero dzięki niej dowiedział się, czym jest prawdziwa miłość. W końcu dopiął swego – w 1961 r. zawarli bowiem związek małżeński.

Jacqueline ucząca Picassa baletowych figur, Kalifornia, ok.1957, fot. vintag.es

Jacqueline ucząca Picassa baletowych figur, Kalifornia, ok. 1957, fot. vintag.es

Roque nie była zazdrosna o poprzednie partnerki Pabla. One o nią natomiast tak – aktywna na tym polu była zwłaszcza Gilot. Niełatwe relacje łączyły także Jacqueline z dziećmi malarza, które oskarżały ją o chciwość i chęć przejęcia przyszłego spadku po ich ojcu.

Te trudy wynagradzała jej miłość męża, który zawsze stawał po jej stronie, który malował dla niej, dedykując jej wiele ze swych płócien, i który tuż przed śmiercią zdążył wypowiedzieć cztery słowa: „Moja żona jest cudowna”. 13 lat po śmierci Picassa Jacqueline popełniła samobójstwo, 9 lat wcześniej życie odebrała sobie też Marie-Thérèse.

Las mujeres

Czyli po hiszpańsku kobiety. Było ich w życiu Picassa znacznie więcej niż siedem, ale to te zwykle wymienia się jako mające największy wpływ na jego życie i twórczość. To przede wszystkim ich twarzy można wypatrywać na licznych dziełach Picassa. Dziełach, które jeśli nawet nie przedstawiają żadnej z nich, to nieraz powstawały dla nich i dzięki nim. To one inspirowały i rozpalały ogień tworzenia.

 

Autorka tekstu: Agata Lizak


Bibliografia:
H. Gidel, Picasso, Wydawnictwo  W.A.B., Warszawa 2004.
R. Penrose, Picasso, Wydawnictwo PIW Warszawa 1992.
C. Rodriguez-Aguilera, Picasso, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1987.
Fernande Olivier
http://francoisegilot.com
http://goodreads.com/author_blog_posts/5880111-dora-maar—despite-picasso—women-artists-welcome-spring-at-palazzo-fo
http://kobieta.onet.pl/dora-maar-kobieta-ktora-nie-plakala-dla-picassa/n3dfyh
http://mattsmorgue.blogspot.com/2007/12/jacqueline-roque-picasso.html
http://pablopicasso.org
http://sapergalleries.com/PicassoWomen.html

Madame Picasso: Capturing Pablo

» Agata Lizak

Studentka prawa, którą interesuje również historia sztuki. Lubi przede wszystkim malarstwo z XIX i I poł. XX wieku, a także architekturę – zwłaszcza romańską oraz modernistyczną w wydaniu przedwojennym.


Portal NiezlaSztuka.net prowadzony jest przez Fundację Promocji Sztuki "Niezła Sztuka". Jeśli publikowane tu treści wydają Ci się inspirujące i chciałbyś/chciałabyś wesprzeć nas w tworzeniu miejsca w polskim internecie na temat sztuki, które nie ma reklam tu: www.niezlasztuka.net/wesprzyj-nas/ możesz przekazać nam darowiznę, nawet 1 zł ma dla nas ogromne znaczenie.


One thought on “Siedem muz głównych. O kobietach w życiu i sztuce Picassa

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *



ns-wspieram-post

Spodobał Ci się artykuł? Wesprzyj nas »