O czym chcesz poczytać?
  • Słowa kluczowe

  • Tematyka

  • Rodzaj

  • Artysta

Pieter Bruegel Starszy. Słów parę o niderlandzkim geniuszu



Podziel się:

Jest rok 1517. Marcin Luter przybija na drzwiach katedry w Wittenberdze 95 tez potępiających naukę Kościoła o odpustach. To daje początek nowej idei reformatorskiej, która jest obietnicą lepszego życia. Oczywiście Kościół katolicki nie może pozwolić na ten bezpośredni cios wymierzony w serce doskonałego systemu, dlatego rozpoczyna krwawą walkę z nową ideą.

Pieter Bruegel Starszy Walka karnawału z postem, detal | 1559

W tej właśnie atmosferze w czasach wielkich przeobrażeń religijnych, ale także rozkwitu humanizmu, w regionie Kempen około 1525 roku przychodzi na świat Pieter Bruegel Starszy.

Johannes Wierix Pieter Bruegel Starszy

Johannes Wierix Pieter Bruegel Starszy | 1572, fot.: www.courtauld.org.uk

Naukę malarstwa rozpoczął w Antwerpii już w wieku 10 lat. Jego pierwszą nauczycielką była Mayken Verhulst, która kilka lat później wyszła za mąż za cieszącego się wielką sławą artystę Pietera Coecke’a. Stał się on kolejnym mentorem młodego Bruegela. Pieter pracował w warsztacie Coecke’a aż do śmierci swojego mistrza w 1550 r. Dwa lata później, prawdopodobnie po części dzięki finansowemu wsparciu Mayken, wyruszył w podróż do Włoch.

Po dwóch latach Breugel postanawia powrócić w rodzinne strony szlakiem wiodącym przez Alpy, w których zakochuje się bez pamięci. Od tej pory są one częstym motywem jego obrazów. Ku ogromnemu przerażeniu zastaje swój kraj w koszmarnej kondycji, wyniszczony bratobójczą walką. Zainspirowany twórczością swojego rodaka, Hieronima Boscha, wykonuje w tym czasie serię rycin pt. 7 grzechów głównych oraz Duże ryby zjadają małe ryby.

Pieter Bruegel Starszy Duże ryby zjadają małe  |  ok. 1557
ołówek, papier, 21,5 × 30,2 cm, Galeria Albertina, Wiedeń

Wkrótce Bruegela zainteresuje sam człowiek. Malarz spędza tygodnie na wędrówce i obserwacji. Interesuje go zwłaszcza świat chłopski, pełen autentyczności i nieskrywanych emocji. Przebrany za chłopa często wtapia się w tłum, biorąc udział w weselach, biesiadach czy kiermaszach. Swoje obserwacje przenosi następnie na płótno.

Pieter Bruegel Starszy Wesele chłopskie

Pieter Bruegel Starszy Wesele chłopskie  |  1568
olej, deska, 118 × 164,5 cm, Kunsthistorisches Museum, Wiedeń

Pieter Bruegel Starszy Wesele chłopskie, detal | 1568

Pieter Bruegel Starszy Wesele chłopskie, detal | 1568

Pieter Bruegel Starszy Wesele chłopskie, detal | 1568

Pieter Bruegel Starszy Wesele chłopskie, detal | 1568

W 1557 roku wykonuje cykl rysunków poświęconych siedmiu grzechom głównym, co przynosi mu ogromny sukces – zamówienia spływają lawinowo. Bruegel podnosi sobie poprzeczkę – chce być teraz uznawany ze względu na swoje dzieła malarskie. Powstają wtedy obrazy, takie jak Przysłowia niderlandzkie czy Zabawy dzieci.

W wieku 38 lat Pieter Bruegel doświadcza chwili szczęścia, biorąc ślub z młodszą o piętnaście lat Marią, córką nieżyjącego już Pietera Coecke’a i Mayken Verhulst. Matka panny młodej stawia jednak przed ślubem warunek: oboje mają opuścić Antwerpię i przenieść się do Brukseli.

Pieter Bruegel Starszy Triumf śmierci

Pieter Bruegel Starszy Triumf śmierci  |  ok. 1562
olej, deska, 117 × 162 cm, Prado, Madryt

W Brukseli panują jednak jeszcze gorsze nastroje, które najbardziej dotykają ludzi biednych, nieposiadających dobytku. Karani chłostą, są następnie usuwani z miasta. Bruegel jako świadek wydarzeń maluje w tym czasie Ślepców. „Lecz jeśli ślepy ślepego prowadzi, obaj w dół wpadną”.

Pieter Bruegel Starszy Ślepcy

Pieter Bruegel Starszy Ślepcy  |  1568
tempera, płótno, 86 × 154 cm, Museo e Gallerie Nazionali di Capodimonte, Neapol

Pieter Bruegel Starszy Kaleki

Pieter Bruegel Starszy Kaleki  |  1568
olej, deska, 18,5 × 21,5 cm, Luwr, Paryż

Mniej więcej w tym samym okresie powstaje cykl sześciu prac ilustrujących pory roku. Pierwszoplanową rolę odgrywa w nich pejzaż. Ludzie są tu jedynie drobinkami podporządkowanymi potędze natury, która jest żywą organiczną całością. W malowaniu pejzażu Bruegel osiągnie mistrzostwo i stanie się wzorem dla kolejnych pokoleń malarzy.

Pieter Bruegel Starszy Myśliwi na śniegu

Pieter Bruegel Starszy Myśliwi na śniegu (z cyklu Pory Roku)  |  1565
olej, deska, 117 × 162 cm, Kunsthistorisches Museum, Wiedeń

Pieter Bruegel Starszy Żniwa, 1565

Pieter Bruegel Starszy Żniwa (z cyklu Pory Roku)  |  1565
olej, deska, 118 × 161 cm, Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork

We Flandrii szaleje inkwizycja, dlatego tuż przed śmiercią malarz każe spalić część swoich obrazów. Umiera w 1569 roku, w wieku 44 lat.  Osieroca dwóch synów: Pietera młodszego (5 lat) i Jana (1 rok). Obaj pójdą w ślady ojca – Pieter, zwany z czasem Piekielnym, będzie kopiował styl ojca, jednak nie odniesie większego sukcesu. Jan zyska przydomek Aksamitny ze względu na paletę barw, jaką będzie się posługiwał, początkowo zajmie się malowaniem kwiatów, a po wyprawie do Włoch zafascynuje się pejzażem i odda mu się w zupełności.

A jakie zakończenie miały krwawe losy ukochanego narodu artysty? Siedmiu prowincjom północnym w końcu udaje się oderwać od Hiszpanii, po czym ogłaszają się republiką. Dzisiaj znamy ją jako Holandię.

Pieter Bruegel Starszy Kukania, 1567

Pieter Bruegel Starszy Kukania  |  1567
olej, deska, 52 × 78 cm, Alte Pinakothek, Monachium

Pieter Bruegel nie ukazuje piękna ludzkiego ciała, nie przykłada wagi do szczegółów. Maluje tak, jakby wszystko było jedną, pozornie chaotyczną całością. Stawia to jego sztukę w całkowitym przeciwieństwie do ówczesnej renesansowej mody, gdzie liczył się indywidualizm, a człowiek był w centrum zainteresowania.

W swoje obrazy potrafi jednak tchnąć filozoficzną mądrość, co sprawia, że nabierają one ponadczasowego znaczenia.

Na kilka stuleci sztuka Mistrza Pietera zostanie zapomniana, jednak koniec XVIII wieku, a zwłaszcza wiek XIX, odkryją jego twórczość na nowo. Zainspiruje barbizończyków, a nawet impresjonistów, przeniknie do poezji.


Bibliografia:
Pieter Bruegel. Wielka kolekcja sławnych malarzy, t. 5, Oxford 2006
Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Biblia Tysiąclecia, wyd. 3, Poznań–Warszawa 1980
R.M. Hagen, R. Hagen, Bruegel. Dzieła wszystkie, Taschen 2005
Sztuka świata, t. 6, Arkady

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Nadia Wysokińska

» Nadia Wysokińska

Studentka historii sztuki na Uniwersytecie Warszawskim, wcześniej studiowała filologię angielską i rosyjską. Uwielbia sztukę antyczną szczególnie rzeźbę grecką, ale też malarstwo Turnera i Caravaggia, kocha literaturę, szczególnie egzystencjalną.


ns-wspieram-post

Spodobał Ci się artykuł? Wesprzyj nas »