O czym chcesz poczytać?
  • Słowa kluczowe

  • Tematyka

  • Rodzaj

  • Artysta

Gala Dali – muza surrealistów, kreatorka geniusza



Urodziła się w carskiej Rosji jako Elena Dimitriewa Diakonowa, w historii zapisała się jako Gala Dali – ukochana żona Salvadora – katalońskiego malarza surrealisty. Niczym kobiece wcielenie Pigmaliona, nie tworzyła bezpośrednio sztuki, lecz kształtowała artystę wierzącego w to, iż jest geniuszem. Jednocześnie umiejętnie „sprzedawała” zachodniemu światu zarówno postać malarza, jak i tworzony przez niego „produkt”.

Gala-Dali_pinterest

Gala była osobą pełną sprzeczności – mistrzynią reklamy i marketingu. Była boginią kreacji, która bezpardonowo odrzuciła swoje jedyne dziecko i skończyła jako rozmodlona dewotka w obwieszonym ikonami zamku, beznadziejnie zadurzona w nieosiągalnym już dla niej młodzieńcu, który czerpał materialne zyski z tej znajomości.

W swoim długim życiu zaznała wszelkich możliwych doświadczeń, tj. blichtru i bogactwa, hazardu i głębokiej wiary oraz przeróżnych odcieni miłości i seksualnych przygód. Realizując swój własny mit wpływała na los innych. Gdyby nie ona, bylibyśmy ubożsi o miłosne erotyki Paula Éluarda, niektóre z obrazów Maxa Ernsta, o dzieła Dalego i samego Dalego, jako utrwalonego w popkulturze symbolu surrealizmu.

Pomimo tego, że była kobietą o wyjątkowej sile oddziaływania na innych ludzi (zwłaszcza mężczyzn), trudno podchodzić do jej życiorysu z sympatią czy nawet zrozumieniem. Jej niemal dziewięćdziesięcioletni żywot wart jest poznania, choćby w zarysie – tyle w nim niewiarygodnych osobistości, sławy i blichtru. Zaryzykuję stwierdzenie, iż tym co w największym skrócie podsumowuje jej egzystencję są: oportunizm i chciwość. A jednocześnie jej uśmiech, na zdjęciach robionych jej i Dalemu, wydaje się tak autentycznie miły…

Urodziła się prawdopodobnie w 1894 roku (jej dokumenty wskazywały różne daty) w Kazaniu. Kobiety w ówczesnej Rosji nie mogły jeszcze studiować, więc edukacja Gali zakończyła się na kursach literatury i gimnazjum. Była słabego zdrowia, przez co w wieku siedemnastu lat rodzina wysłała ją do szwajcarskiego sanatorium dla gruźlików. Tam poznała niewiele od niej starszego chłopca, który miał za kilka lat stać się poetą, do dzisiaj uznawanym za jednego z największych – Paula Éluarda.

Salvador Dalí Portret Paula Eluarda

Salvador Dalí Portret Paula Éluarda | 1929, Dalí Theatre-Museum, Figueres, Katalonia

W specyficznym świecie górskiego kurortu (niczym z Czarodziejskiej Góry Manna), Galę i jej francuskiego towarzysza połączyło na tyle silne uczucie, iż postanowili wziąć ślub. Po powrocie Paula z frontu I wojny światowej, (w 1917 roku) Gala uzyskała zgodę rodziców na wyjazd do Francji, gdzie para zawarła małżeństwo. Zamieszkali w paryskim domu jego rodziców. Za dnia Paul pracował w firmie budowlanej swojego ojca, a wieczorami pisał wiersze. Rok po ślubie przyszła na świat ich córka (jedyne dziecko Gali) – Cécile.

Od kiedy Éluard związał się z dadaistami, zaczął publikować swoje utwory i przeniósł się z żoną do samodzielnego lokum. Rok 1924 okazał się dla niego przełomowy z racji dołączenia do grupy surrealistów, robiącej coraz więcej szumu w paryskich kręgach artystycznych. Paul szybko stał się „nadwornym” poetą grupy. Słynny wers „Ziemia jest niebieska, jak pomarańcza” pochodzi właśnie z jego wiersza.

Gala Paul Eluard, 1927, fot. passingthru.com

Gala i Paul Eluard, 1927, fot. passingthru.com

Gala jako jedyna kobieta została dopuszczona do hermetycznego kręgu surrealistów skupionych wokół André Bretona i Louisa Aragona. Zawsze elegancko ubrana, drobna, budziła w mężczyznach pożądanie. Do kobiet odnosiła się z niechęcią i złośliwością. Wielu spontanicznie reagowało na jej seksualną energię, co w połączeniu z typowym dla artystycznych środowisk liberalnym podejściem do instytucji małżeństwa (surrealiści nawoływali do zerwania z filisterskim mitem wierności) doprowadziło do wielu przygód, w jakie angażowali się małżonkowie Éluard. Paul miał tendencje do voyeryzmu. Lubił przyglądać się żonie, gdy ta odbywała stosunki z innymi mężczyznami, co podsycało jego natchnienie. Miłosne wiersze Éluarda pisane w trakcie lat spędzonych z Galą zachwycają zmysłowością i bogactwem poetyckich opisów cielesnych doznań. Poetę fascynowały oczy żony. Pisał:

„Linia twoich oczu obiega moje serce,
Obrót tańca i czułości,
Aureola czasu, nocna kołyska bezpieczna;
I jeśli już nie wiem, co dawniej przeżyłem,
To dlatego, że twoje oczy nie patrzyły na mnie zawsze.”

(fragment wiersza Linia twoich oczu z tomu „Stolica bólu” 1926 r.)

Czarne i wyjątkowe oczy Gali uwiodły też malarza surrealistę Maxa Ernsta, wraz z którym małżonkowie Éluard stworzyli „ménage à trois”.

Max Ernst, Gala, Paul Eluard, fot. larionews.com

Max Ernst, Gala, Paul Éluard, fot. larionews.com

Razem z Ernstem i jego żoną, która bardzo nieprzychylnie reagowała na Galę, spędzili wspólnie czas w Tyrolu. Tam Max często pływał w jeziorze z Galą albo spędzał z nią noce w pokoju Éluardów, czemu przypatrywał się Paul. Ernst od czasu do czasu pomieszkiwał w paryskim domu swoich przyjaciół, gdzie namalował na ścianie freski, przez które córka Gali – Cécile, miewała senne koszmary.

Związek zakończył się w 1924 roku awanturą o Galę i oskarżeniami wobec niej wysuwanymi przez żonę Ernsta. Mężczyźni w efekcie pobili się, a Ernst wyjechał w orientalną podróż. Gala ruszyła za nim aż do Sajgonu, jednak nie zdołała odzyskać kochanka. Z czasem Paul i Max pogodzili się, nie angażując się już w żadne bliższe relacje.

Przełomową datą w życiu Éluardów był lipiec 1929 roku. Oboje wraz z córką wybrali się na wakacyjny wyjazd do Cadaques na hiszpańskim wybrzeżu, dokąd wraz z małżeństwem Magritte’ów zaprosił ich Salvador Dali – młody (wówczas 22-letni, dziesięć lat młodszy od Gali) malarz, od niedawna aspirujący do grupy surrealistów.

Dali dopiero zaczynał swoją artystyczną drogę i nie miał jeszcze ukształtowanego stylu. Po tym, jak wyrzucono go z akademii w Madrycie, wyjechał szukać malarskich inspiracji w Paryżu. Tam w roku 1927 poznał Picassa i wkroczył w kręgi surrealistów.

Dali i Gala, ok. 1930, Salvador Dali Museum

Dali i Gala, ok. 1930, Salvador Dali Museum

W swoim domu w Cadaques zachowywał się ekstrawagancko, nonszalancją maskując brak pewności siebie i nieśmiałość. Zakochał się wówczas w Gali od pierwszego wejrzenia, ona zaś – prawdopodobnie znudzona już małżeństwem z Paulem – dostrzegła w młodym chłopaku geniusza. Potraktowała go niczym materiał, z którego postanowiła wykreować wielkiego malarza. Gdy wakacje dobiegły końca, Gala oświadczyła mężowi, że opuszcza go i zostaje w Hiszpanii z Dalim.

Éluard wyjechał wraz z córką, również odrzuconą przez matkę. Gala w późniejszych latach w ogóle nie interesowała się losem swojej rodziny w Rosji ani córką Cécile. Nawet wtedy gdy dziewczyna dorosła, Gala odmawiała jej kontaktu. W końcu pod koniec swojego życia wydziedziczyła ją w testamencie.

Jesienią 1929 roku Gala zamieszkała z Dalim w rybackiej chacie w Port Lligat. On malował, ona zaś wykorzystując paryskie kontakty, dzięki wsparciu Bretona doprowadziła do wystawy jego prac.

Gala i Dali, www.salvador-dali.org

Gala i Dali, www.salvador-dali.org

Wedle wielu źródeł, w momencie poznania Gali malarz nie miał jeszcze żadnych doświadczeń seksualnych, nie licząc prawdopodobnie nieskonsumowanej zażyłości z przyjacielem – poetą Federico Garcią Lorca. Dzięki doświadczonej kochance Dali pokonał swoją awersję przed żeńskimi narządami płciowymi. Gala zawsze miała stanowić dla niego uosobienie kobiecości. Jednakże, jego skomplikowana seksualność z biegiem lat miała ewoluować ku voyeryzmowi, podczas gdy Gala przez całe swoje życie darzyła wyjątkową atencją młodych chłopców.

Gala Dali, Salvador Dali Museum

Gala i Salvador, Salvador Dali Museum

Żyli w skromnych warunkach, przemieszczając się między Paryżem a Port Lligat. Jednocześnie zabiegali o wystawienie prac Dalego w galeriach i udział w wystawach. Ciężko pracowali chcąc osiągnąć sławę i finansowy sukces.

Od początku ich związku Gala wspiera i dyscyplinuje kochanka. Robi za niego dosłownie wszystko. Pilnuje czasu spędzonego przy sztalugach (często czyta mu w pracowni, podczas gdy on pracuje), organizuje sprzedaż obrazów, wpływa na jego warsztat, dogaduje się z marszandami i galeriami, dobiera nawet ramy do płócien. Decyduje o wszelkich aspektach formalnych i finansowych – po prostu organizuje całe ich życie. Świetnie też odnajduje się w surrealistycznej konwencji, w której sztuka i życie tworzą spójną całość.

Gala i Salvador, arttribune.com

Gala i Salvador, fot.: arttribune.com

Talent Dalego tymczasem rozwija się. W 1931 roku powstaje obraz często utożsamiany z symbolem surrealizmu – Uporczywość pamięci (znany jako Pełzające zegary).

Salvador Dali, Trwałość pamięci, 1931

Salvador Dali, Trwałość pamięci, 1931

Pomimo gwałtownego sprzeciwu ze strony nieakceptującej Gali rodziny malarza, para wzięła ślub cywilny w 1934 roku (kościelny dopiero w 1958). Paul Éluard szybko pocieszył się w ramionach przepięknej modelki Man Ray’a – Marii Benz (nazywał ją Nusch). Utrzymywał przyjacielskie stosunki z Galą i jej nowym wybrankiem.

Éluard jeszcze długo po ślubie Gali z Dalim pisywał do niej intymne listy, w których opisywał swoje seksualne fantazje, w których widział swoją byłą żonę w trakcie aktów miłosnych z innymi osobami. Kiedy odwiedzał Cadaques czy Port Lligat miewał seksualne relacje z Galą, i pewne jest, iż Dali przynajmniej raz był ich świadkiem.

W 1934 roku, za pieniądze pożyczone od Picassa, Dali wraz z Galą popłynęli do Ameryki, gdzie dzięki zręcznym zabiegom marketingowym udało im się zdobyć rozgłos, sprzedać obrazy i wyjechać z zamówieniami na kolejne. W trakcie tego pobytu Dali prezentował się jako „twórca ruchu surrealistycznego” (nie wspominając ojca nowego nurtu – Bretona) i dzielnie wspierany przez Galę – swojego „business managera” – prowokował ekscentrycznym zachowaniem.

Salvador Dali

Salvador Dali, Płonąca żyrafa, 1937

Po powrocie do Paryża rozgłos zdobyty w Stanach Zjednoczonych przyczynił się do wzrostu popularności malarza. Państwo Dali stali się sławną, wpływową parą brylującą w najbardziej popularnych lokalach i salonach. 1937 rok to wyjątkowy moment w twórczości Dalego – powstają wówczas słynne płótna: Płonąca żyrafa czy Sen.

Gala zawiera wówczas znajomość ze słynną projektantką Elsą Schiaparelli (o której mówi się, że ubiera „tout Paris”), efektem czego jest współpraca Dalego z kreatorką. Powstają wówczas nadzwyczaj ciekawe projekty modowe, jak między innymi Lobster dress (noszona przez samą Wallis Simpson) czy słynny kapelusz.

Andre Caillet Gala Dali, 1938

Gala Dali, Andre Caillet | 1938

W 1938 roku Dali triumfuje na światowej wystawie surrealistów w Londynie. Jego podejście do kwestii finansowych i pęd ku sławie sprawiają, iż paryska grupa skupiona wokół Bretona wyklucza malarza ze swoich szeregów. Dali jest już sławny, a jego obrazy osiągają wysokie ceny. Malarz jednak, łaknie jeszcze większego, międzynarodowego uznania i wyższych zarobków. Chwilową przeszkodą okazuje się być hiszpańska wojna domowa, przed którą małżeństwo Dalich chroni się na południu Francji w Arcachon. Przebywa tam wielu artystów, między innymi malarka Leonor Fini, która w swoich wspomnieniach, opisała Galę jako atrakcyjną kobietę o oliwkowej skórze i przenikliwych oczach, osobę, która zaszokowała ją swoim wyznaniem – każda chwila życia powinna stanowić wyraz zemsty, podboju lub zdobywania przewagi.

salvador dali gala dali

Gala i Salvador, fot. salvador-dali.org

To krótkie stwierdzenie tak wiele mówi o Gali… Decydując o każdym aspekcie życia „geniusza”, Gala uzależniła go od siebie całkowicie. Jej mąż w swoim Dzienniku geniusza oraz innych tekstach opiewał jej osobę niczym boginię miłości, jedyną, największą namiętność, która zawładnęła całą jego osobą. „Kocham Galę bardziej niż matkę, bardziej niż ojca, bardziej niż Picassa, a nawet bardziej niż pieniądze” twierdził. Swoje płótna podpisuje:„Dali i Gala”.

Gala Dali, Salvador Dali Museum

Gala Dali, Salvador Dali Museum

Wielkie oddanie, opiekuńczość oraz dyscyplinę, jakie matka winna była córce, Gala przenosi na Salvadora. Oboje tworzą własny surrealistyczny świat, żyjąc w odrealnionej rzeczywistości. Stanowią medialno-towarzyskie zjawisko „Dali”, prowadząc ekscentryczny styl życia, w którym nie sposób odróżnić, co jest happeningiem czy elementem przemyślanego wizerunku, a co prawdą.

Gdy do Paryża zbliża się faszystowska armia, Gala wraca do Paryża zabezpieczyć pozostawione tam obrazy męża. Gdy dwa tygodnie później Francja kapituluje, państwo Dali są już w Ameryce, która da im schronienie przez cały okres wojny. W tym czasie, w Paryżu, Paul Éluard angażuje się w ruch oporu i walczy z niemieckim okupantem, aby po wojnie być uznanym za bohatera.

W Ameryce małżonkowie Dali beztrosko korzystają ze statusu gwiazd. Przemieszczają się między Nowym Jorkiem a Kalifornią. Gala znajduje przyjemność w prowadzeniu samochodu, którym wielokrotnie przemierza słynną drogę 66. W jej życiu oprócz nieustającej pracy na rzecz sławy i majątku męża, ogromną rolę zaczyna odgrywać namiętność do młodych chłopców.

Eric Schaal, Salvador Dalí and Gala working on the Dream of Venus pavilion for the New York World Fair, 1939

Eric Schaal, Salvador Dalí i Gala | 1939, fot. salvador-dali.org

Pisarka Anais Nin, która miała okazję jakiś czas przebywać w Kalifornii z małżonkami Dali opisywała trudy, z jakimi borykali się wszyscy goście żyjący wraz z malarzem pod jednym dachem. Gala kazała się zwracać do malarza wyłącznie po francusku, gdyż ten nie znał angielskiego. Jadano tylko to, na co Dali miał ochotę (przez całe tygodnie żywiąc się wyłącznie skorupiakami), rytm dnia podporządkowując wizytom reporterów, wywiadom Dalego i jego sesjom fotograficznym.

Dali tymczasem maluje mniej, choć nadal tworzy arcydzieła. W 1945 roku powstał prezentowany poniżej, malowany przez cały rok portret żony nazwany Galarina.

W 1948 roku państwo Dali wracają do domu, do Hiszpanii, gdzie następuje pojednanie z rodziną malarza (chociaż jego siostra podobno splunęła na widok Gali, uważając że to przez jej doniesienia siedziała w więzieniu w trakcie wojny domowej), a także publiczne poparcie dla rządów generała Franco. By zyskać wsparcie kościoła Dali maluje Galę jako Madonnę z Port Lligat, bierze udział w audiencji u Papieża i publicznie opowiada o wpływie mistyków na wielkie malarstwo.

Salvador Dali Madonna z Port Lligat, 1950

Salvador Dali Madonna z Port Lligat | 1950

Lata sześćdziesiąte stanowią ciężki okres w życiu Gali. Podczas gdy ona starzeje się i traci swoje naturalne atuty, Dali czerpie korzyści ze sławy i bogactwa. Otoczony dziwnymi osobami, żyje urządzając ekstrawaganckie przyjęcia, od których jego żona zaczyna stronić. Towarzystwo otaczające sławnego męża, szydzi z Gali i wyklucza ze swojego grona. Dali jest wciąż od niej całkowicie zależny (nigdy nie ma nawet przy sobie gotówki, bo Gala mu tego zabrania), jednak żona nie jest mu już potrzebna tak bardzo jak kiedyś. Mimo to, mistrz deklaruje (zwłaszcza w prasie) wielkie przywiązanie, wdzięczność i miłość do żony.

Gala wydaje fortunę na żigolaków i popada w hazard. Dokonali razem z Dalim tak wiele, a kiedy już nie było więcej do osiągnięcia pozostaje tylko chciwość i potrzeba mnożenia majątku – to tak jakby tej sześćdziesięcioletniej kobiecie tylko pieniądze mogły zrekompensować nieodwracalnie utracone urodę i seksapil.

W 1963 roku, przebywając w Nowym Jorku Gala spotyka na ulicy młodego, wyniszczonego narkomana, w którym widzi potencjał na wielką gwiazdę kina. Wiliam Rothlein budzi w niej nagłą namiętność. Tak jak kiedyś Dalim, tak teraz Gala postanawia zająć się pięknym chłopakiem, chcąc go wypromować. Zabiera Rothleina ze sobą do Włoch, podróżuje z nim od miasta do miasta. Jednak Fellini, u którego Gala zabiega o rolę dla kochanka, nie chce zaangażować go do swojego filmu. Po tej porażce Gala kończy znajomość, kupuje zakochanemu w niej chłopakowi bilet na samolot do Ameryki i wraca do Dalego.

Gala wydaje ogromne kwoty na młodych kochanków (10.000 dolarów za dzień), których wywozi do Szwajcarii. Dodatkowo pogrąża się w hazardzie, przez co potrzebuje coraz więcej pieniędzy. Dali nie jest już tak produktywny i wydajny jak kiedyś – ma początki choroby Parkinsona i utracił możliwość tworzenia wielkiej sztuki. Jest go pełno w mediach, a hippisi uważają go za swojego guru. Jednak sława ekscentryka i popkulturowego idola nie przynosi zysków będących w stanie pokryć ogromne koszty życia, jakie prowadzi małżeństwo Dali. Aby zapewnić sobie stały dopływ gotówki, Dali zostaje przekonany przez żonę do występu w reklamie płynu na dolegliwości żołądka. Godzi się też na wypuszczenia serii litografii i pocztówek. Podpisuje również in blanco 35.000 kartek papieru, na których anonimowi artyści rysują cokolwiek, co sprzedawane jest jako prace mistrza. Podobno Gala wynajmuje też fałszerza obrazów, który kończy ledwo rozpoczęte płótna Dalego.

W latach siedemdziesiątych para de facto żyje osobno. Dali ma swoje dziwne towarzystwo, młode muzy – Ultra Violet oraz Amandę Lear. Urządza też ekstrawaganckie przyjęcia w hotelu Ritz w Barcelonie, które kończą się orgiami odgrywanymi przez specjalnie wybranych przez malarza pracowników agencji towarzyskich. Dali daje upust swojemu voyeryzmowi, zaspokajając w tej formie swoje potrzeby w trakcie obserwowania libacji. Gala (kobieta niemal osiemdziesięcioletnia) w trakcie tych imprez ogranicza się do dotykania i głaskania ciał młodych mężczyzn.

Salvador Dali i Amanda Lear

Salvador Dali i Amanda Lear

Gala zaczyna popadać w dewocję i chce mieć samotne miejsce, gdzie mogłaby oddać się miłości do Jezusa i modlitwom. Dali kupuje jej zamek w Púbol, w którym żona przebywa w całkowitym odosobnieniu, modląc się po rosyjsku w średniowiecznych izbach wypełnionych ikonami. Dzisiaj w tym miejscu znajduje się muzeum. Można tam zwiedzić tajemniczy ogród z ciekawą roślinnością i rzeźbami Dalego, a także izby, w których rezydowała Gala pośród dziwnych sprzętów (nawet talerze w zamku były wykonane na specjalne zamówienie i przedstawiały figury z kart tarota, którego Gala lubiła stawiać mężowi). Otoczona jest malowidłami samego Salvadora, którymi ten ozdobił wiekowe sklepienia. Do jej zamku można się dostać jedynie na imienne, pisemne zaproszenie z jej strony – zasada ta obowiązuje też Dalego.

Gala w Castillo de Púbol

Gala w Castillo de Púbol

Ostatnią wielką namiętnością, ponad osiemdziesięcioletniej Gali, był Jeff Fenholt – młody, długowłosy hippis. Gala poznaje go w szczytowym momencie jego kariery, jako gwiazdora Broadwayowskiego hitu Jesus Christ Superstar, w którym 22-latek odgrywa tytułową rolę. Jak wiele lat później opowiadał Fenholt, łączyła go z Galą religijność i niebywała więź duchowa. Zaniedbywał swoją żonę i dzieci, by przyjeżdżać do swojej przyjaciółki i spędzać czas w jej zamku, gdzie wspólnie się modlili.

Gala przeżywała każdą rozłąkę z Fenholtem, myśląc o formalnym rozstaniu się z Dalim i byciu bliżej Jeffa. Nie wpuszcza do zamku nawet córki, która usiłuje zobaczyć się z matką. Nasilające się dolegliwości zdrowotne doprowadzają w końcu do złamania stawu biodrowego.

Gala umiera 10.06.1982 roku z powodu komplikacji po złamaniu, choć jak twierdzą niektórzy do jej śmierci doszło na skutek zepchnięcia ze schodów. Przestępstwa rzekomo miał dopuścić się Dali w trakcie awantury o prezenty (dom i jacht) i pieniądze, które Gala bez wiedzy męża, podarowała Fenholtowi.

W jej testamencie spadkobiercą ustanowiony został mąż. Zgodnie z dodatkową klauzulą jej córka nie mogła uzurpować sobie prawa do żadnej części spadku. Cécile jednak podważa testament i podejmuje batalię prawną o część spadku po matce, która kończy się korzystną dla niej ugodą.

Gala i Dali przeżyli wspólnie 53 lata. Dali zmarł 23.01.1989 roku w wieku 84 lat.

Salvador i Gala

Salvador i Gala, fot. modearte.com

Uważa się, że gdyby nie pomysłowość Gali, jej determinacja, żądza sławy i pieniędzy nie zdobyliby tak olbrzymiego majątku, a Dali nie zyskałby statusu jednego z najsłynniejszych malarzy i popkulturowej popularności. A może w biografiach Gali i Dalego wpływ żony na malarza jest wyolbrzymiany? W końcu Dali uznawany był za geniusza. Jeśli był tak wyjątkowy, potrzebował jedynie odpowiedniego wsparcia, aby móc rozwinąć swój talent, a Gala była najlepszą towarzyszką życia, jaką mógł spotkać.

Poniżej Gala namalowana przez Dalego jako Leda – jeden z najsłynniejszych portretów mistrza.

Salvador Dali, Leda, 1949

Salvador Dali Leda | 1949

Sylwia Zientek

» Sylwia Zientek

Autorka trzech powieści (Miraże, Próżna oraz Złudzenia, nerwice i sonaty) i bloga Fantasmagoria, na którym zamieszcza szkice literackie o znanych artystach i ich muzach (zientek.blog.pl). Mieszka w Wilanowie z mężem i trójką dzieci. Właśnie nakładem wyd. Muza ukazała się jej czwarta powieść Podróż w stronę czerwieni, częściowo poświęcona postaci Marii Komornickiej. W listopadzie 2016 r. nakładem Grupy Wydawniczej Foksal (W.A.B.) ukazała się książka o Wołyniu pt. Kolonia Marusia. Wiosną 2017 r. opublikowana zostanie pierwsza cześć sagi o Warszawie.


ns-wspieram-post

Spodobał Ci się artykuł? Wesprzyj nas »